Thời tiết chuyển mùa, phòng cấp cứu các bệnh viện nhi ở các tuyến tiếp nhận rất nhiều ca trẻ phải nhập viện với nhiều bệnh lý thể nặng. Trong đó, tiêu chảy cấp là một trong những bệnh thường gặp nhất và dễ có nguy cơ phát triển thành dịch.

Tại Việt Nam, tác nhân gây tiêu chảy nhập viện thường gặp nhất là Rotavirus. Theo một khảo sát tại BV Nhi đồng 1, ở nhóm trẻ nhập viện vì tiêu chảy cấp có đến 67.4% trẻ bị nhiễm Rotavirus.

Virut Rota luôn “rình rập” con trẻ

Trẻ bị tiêu chảy do Rota virut thường bị mất nước, phải bù nước bằng nhiều cách

Theo thống kê của ngành y tế, ước tính trên toàn thế giới hằng năm vi rút Rota lấy đi khoảng 610.000 mạng sống của trẻ em. Đặc biệt, tỉ lệ này chiếm rất cao ở các nước đang phát triển. Điều đáng nói hơn là có đến 95% các trẻ đều bị nhiễm vi rút Rota ít nhất là một lần trước lúc 5 tuổi.

Virút Rota có khả năng tồn tại và sống dài ngày trong môi trường. Chúng có mặt ở khắp mọi nơi, trên các đồ vật xung quanh trẻ như: bàn ghế, sàn nhà, đồ chơi, nguồn nước, các vật dụng trong gia đình,...

Virút lây  chủ yếu qua đường tiêu hóa, qua lan truyền virút từ phân người bệnh lên các đồ vật trong môi trường, đặc biệt là qua bàn tay. Đối với trẻ dưới 1 tuổi, nguy cơ bị nhiễm virút Rota rất cao. Do bé thường xuyên tiếp xúc với tay người và các đồ vật bằng chính tay, miệng của trẻ.

Triệu chứng và hậu quả do virút Rota gây ra

Sau khi bị lây nhiễm khoảng 12 giờ đến 4 ngày sau trẻ bắt đầu phát bệnh. Trẻ thường bị ói sau đó là tiêu chảy và sốt vừa phải.

Ói xuất hiện trước tiêu lỏng 6-12 giờ và có thể kéo dài khoảng 2-3 ngày. Bé ói rất nhiều vào ngày đầu và giảm bớt khi bắt đầu tiêu lỏng.

Phân lỏng toàn nước, có lúc có màu xanh, có thể có đàm nhớt nhưng không có máu. Trẻ có thể bị tiêu lỏng hơn 20 lần một ngày. Vì vừa bị ói và tiêu lỏng nhiều, trẻ bị nhiễm Rotavirus rất dễ bị mất nước, nhanh chóng khô kiệt nếu không được chăm sóc thích hợp trong giai đoạn này khiến trẻ phải nhập viện để điều trị.

Tiêu chảy ngày càng tăng trong vài ngày, sau đó giảm dần. Đa số các trẻ sẽ hết tiêu chảy sau 4-8 ngày. Tuy nhiên có trẻ vẫn còn tiêu lỏng đến 2 tuần dù đã khỏe, chơi, đòi ăn trở lại.

Thời gian bệnh thường kéo dài từ 3 đến 9 ngày nhưng tiêu chảy có thể kéo dài đến 3 tuần. Virút Rota tấn công mạnh nhất vào các bé trong giai đoạn từ 3 đến 24 tháng tuổi.

Tiêu chảy cấp do nhiễm virút Rota gây mất nước nghiêm trọng dẫn đến nhiều hậu quả nặng nề lên sức khỏe của trẻ. Trẻ dễ mất nước nặng và phải nhập viện để truyền dịch, cũng có thể dẫn đến sụt cân và suy dinh dưỡng.

Cho trẻ uống vắc xin ngừa virut Rota cho hiệu quả phòng bệnh cao

Điều trị và chăm sóc trẻ

Hiện nay, chưa có trị liệu đặc hiệu đối với virút Rota. Những trẻ bị nhiễm virút Rota và phải nhập viện thường được các bác sĩ điều trị triệu chứng như bù dịch bằng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch và hạ sốt cùng với một chế độ dinh dưỡng thích hợp. Trẻ đang bệnh thải ra phân một lượng rất lớn virút vì vậy có thể dễ dàng lây sang trẻ khác và người chăm sóc. Cần phải tách riêng nhóm trẻ bệnh và có người chăm sóc riêng. Người chăm sóc cần chú ý rửa tay sạch trước khi chuẩn bị thức ăn cho trẻ, sau khi thay tã.

Làm cách nào để phòng ngừa bệnh cho trẻ?

Rotavirus rất dễ lây nhiễm. Điều đáng nói hơn cả là các biện pháp vệ sinh tiệt trùng thông thường đối với vi khuẩn và siêu vi khác không đủ bảo vệ trẻ khỏi tác nhân lây nhiễm này. Vì thế, biện pháp phòng ngừa bằng vắc-xin là biện pháp được Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo các bậc cha mẹ nên dùng. Do bệnh thường gặp và nặng nhất ở trẻ rất nhỏ nên trẻ cần được phòng ngừa bằng vắc-xin càng sớm càng tốt.

Hiện nay tại các trung tâm y tế và bệnh viện đã có loại vắc-xin dạng uống phòng ngừa tiêu chảy do Rotavirus rất hiệu quả. Các bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi nên đưa trẻ đi uống vắc-xin để ngăn ngừa trẻ khỏi sự tấn công của vi-rút Rota. Phác đồ chủng ngừa bao gồm 2 liều vắc-xin uống, sử dụng cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến 6 tháng tuổi, khoảng cách tối thiểu giữa 2 liều vắc-xin là 1 tháng.                   

• BS Hoàng Lê Phúc 
  Trưởng khoa Tiêu hóa, BV Nhi đồng 1, Tp.HCM