- Các dự án lớn sử dụng vốn vay ODA vẫn chưa hoàn tất. Tiến độ thi công các công trình trọng điểm chậm chạp đã “lấp” vùi hàng chục ngàn tỷ đồng.

Khoản vay “khổng lồ”

Cuối năm 2007, sự kiện nhà tài trợ ADB không gia hạn dự án cải thiện môi trường thành phố trong đó có tiểu dự án cải tạo thoát nước rạch Hàng Bàng (trị giá 100 triệu USD) đã tạo một cú “sốc” lớn.

Và mới đây, Ngân hàng thế giới (WB) chỉ chấp thuận gia hạn vốn cho dự án vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc- Thị Nghè với điều kiện phải cải thiện được tiến độ các gói thầu trong dự án. Đó được coi là cảnh báo nghiêm khắc về việc sử dụng nguồn vốn trong lĩnh vực đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông tại TP.HCM.

Hạ tầng giao thông thành phố hiện đã xuống cấp, quá tải và không đáp ứng kịp nhu cầu về phát triển kinh tế xã hội đòi hỏi chính quyền TP.HCM phải triển khai những dự án lớn mà hầu hết đều sử dụng nguồn vốn vay ODA. Thế nhưng, sự “mất uy tín” đối với đối tác nước ngoài trong khi triển khai những dự án lớn trong thời gian gần đây khiến dư luận đặt vấn đề về hiệu quả của những khoản vay “khổng lồ”. 

Công trình chậm đồng nghĩa với việc " chôn vốn". (Ảnh: Trần Duy).

Ở dự án Cải thiện môi trường nước thành phố, nhà tài trợ thẳng tay cắt ngay khoản tài trợ cho tiểu dự án cải tạo thoát nước rạch Hàng Bàng (có tác dụng chống ngập và thoát nước trên địa bàn Q.5, 6, 1) và tiểu dự án xây dựng công trường xử lý rác Đông Thạnh (bãi chôn lấp số 2 tại xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi).

Giá trị theo hiệp định vay của tiểu dự án cải tạo thoát nước rạch Hàng Bàng lên đến 100 triệu USD. Trong đó, nhà tài trợ ADB cho vay 70 triệu USD, còn lại là 28,2 triệu USD vốn đối ứng của TP.HCM.

Hiệp định vay ký kết vào ngày 21/12/1999 và kết thúc vào 31/12/2005. Thực tế từ cuối 1999 cho đến năm 2000, công tác triển khai dự án chỉ xoay quanh việc tổ chức bộ máy con người. Đầu năm 2001, dự án mới chính thức khởi động.

Trước khi ký hiệp định vay, phía UBND TP.HCM đã tiến hành tìm địa điểm báo cáo Chính phủ chấp thuận cho thành phố sử dụng đất tại bãi rác Đông Thạnh để xây dựng công trường xử lý rác. Bãi rác Đông Thạnh là bãi rác cũ nên mở rộng ra vẫn an toàn về địa điểm, về địa hình, địa chất. Do vậy, ADB đã xác định tính khả thi khi thành phố lựa chọn địa điểm này.

Ngày 31/8/2000, Chính phủ đồng ý với chủ trương xây dựng công trình xử lý rác tại Đông Thạnh. Thế nhưng, do đây là khu vực đang đô thị hóa, dân cư đông đúc, nên qua phản ánh gay gắt của cử tri về vấn đề ô nhiễm môi trường do xe vận chuyển rác, thường trực thành ủy đã chỉ đạo UBND thành phố tìm địa điểm khác xa khu dân cư nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe cho người dân.

Theo đánh giá của UBND TP.HCM, sau sự việc này, cộng thêm sự cố lún trượt tại bãi chôn lấp số 1, dù không có văn bản chính thức, nhưng qua những cuộc tiếp xúc, làm việc, ADB thể hiện thái độ không đồng tinh về việc này vì họ sợ chuyển qua địa điểm mới sẽ gặp rủi ro cho việc đầu tư.  

Chậm 1 ngày, “chôn” 1 tỷ

Đến nay, chỉ tính riêng tiểu dự án cải tạo thoát nước rạch Hàng Bàng, khoảng 14km cống tròn, cống hộp đã được xây dựng, lắp đặt cho khoảng 29 tuyến đường trên địa bàn Q.5, 6, 11. Tuy vậy, để phát huy hiệu quả, dự án này còn phải tiếp tục đầu tư nhiều gói thầu nữa. Hiện nay, dự án này vẫn nằm chờ hướng giải quyết.

Theo một cán bộ của Sở GTCC, khoản kinh phí hàng trăm tỷ đồng bỏ ra cho dự án đã không phát huy giá trị. Trong tương lai, khi UBND TP.HCM quyết định tiếp tục đầu tư cho dự án này, kinh phí đầu tư sẽ còn tăng rất cao.  

Với số vốn “chết” cùng với “số phận” long đong của dự án cải tạo thoát nước rạch Hàng Bàng, nhiều nhà phân tích cho rằng, nếu có thể đầu tư cho những dự án nhỏ thì hiệu quả chống ngập, cải thiện môi trường sẽ phát huy ngay.

Tương tự, dự án Vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc- Thị Nghè cũng đang ngắc ngoải. Hàng trăm tỷ đồng đã đầu tư cho các gói thầu của dự án có nguy cơ bị bỏ dở vì WB đã đưa ra “tối hậu thư” cho phía chủ đầu tư.

Sau nhiều lần thương lượng, phía WB đã đồng ý gia hạn nếu đến 31/5/2008, các chỉ tiêu về giải ngân và khối lượng xây dựng của từng gói thầu phải đạt được tiến độ như cam kết. Tuy nhiên, tình hình không mấy khả quan.

Theo ông Lê Hoàng Quân, Chủ tịch UBND TP.HCM, một số nhà thầu (trong đó có có một số đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng và Bộ GTVT) đã trúng thầu thi công các gói thầu nhưng không đạt yêu cầu về tiến độ. Cũng theo ông Quân, việc không đảm bảo tiến độ thực hiện dự án sẽ dẫn tới khả năng WB cắt nguồn vốn ODA còn lại trong hiệp định dự án vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc- Thị Nghè.

Theo nhận xét của một vị đại biểu thường trực HĐND thành phố, hầu hết các công trình giao thông trọng điểm đều chậm tiến độ so với kế hoạch triển khai ban đầu.

Còn ông Huỳnh Ngọc Sỹ, Phó Giám đốc Sở GTCC, kiêm Trưởng ban quản lý Dự án Môi trường nước phân tích, sự chậm trễ đã làm ngân sách bị thiệt hại nặng nề. Ông Sỹ cho biết, tính “sơ sơ”, công trình chậm tiến độ đã “ngốn hết” của TP.HCM 365 tỷ đồng/năm.

Chỉ trong năm 2007, tổng vốn kế hoạch được giao cho ngành giao thông TP.HCM là 2.696 tỷ đồng. Nhưng bên cạnh số vốn đầu tư “khổng lồ” này, tiến độ triển khai một số công trình, dự án còn chậm, chưa đáp ứng tiến độ đề ra.

Cho dù việc chậm tiến độ được lý giải là do nguyên nhân “khách quan” hay “chủ quan” thì thực tế, số vốn lớn này đã bị “chôn lấp” cùng với sự chậm trễ của các công trình ấy.

Trong khi đó, để phát triển kinh tế, xã hội TP.HCM, trong năm 2008 (năm thứ 3 triển khai thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm giai đoạn 2006- 2010), ngành GTCC phải từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị, góp phần tạo tăng trưởng kinh tế GDP từ 12,5-13%.

• Trần Duy