- Liệu thị trường lao động Việt Nam có thực sự lợi thế “giá nhân công rẻ” hay lực lượng công nhân trong nước đang bị trả công lao động giá rẻ?

Thu nhập của công nhân còn phụ thuộc vào kỹ năng thương lượng về thoả ước lao động tập thể.

Ông Chính phân tích thấp nhất là lương công nhân ở ngành dệt may, chế biến gỗ, da giày. Lương của các ngành này ở TP.HCM khoảng 1,1-1,2 triệu đồng/tháng. Ở một số tỉnh lân cận như Long An, Tây Ninh, Bình Dương, lương tháng của công nhân chỉ khoảng 900 nghìn - 1 triệu đồng.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các DN FDI áp dụng chính sách trả lương rất khôn ngoan. Họ luôn trả lương theo “nguyên tắc” lương tối thiểu nhà nước quy định cộng thêm 50.000 - 100.000 đồng, tức là cao hơn một chút. Ông Chính khẳng định: “Theo quan điểm của tôi, lương công nhân vì thế chỉ hợp pháp mà không hợp lý”.

Tổng thu nhập tại DN FDI thường thấp tuy lương tối thiểu cao hơn DN trong nước. Cùng ngành nghề, thu nhập của các DN trong nước có thể lên tới 2 triệu đồng, trong khi DN FDI tương tự chỉ vào khoảng 1,1 - 1,2 triệu đồng.

Ông Phạm Minh Huân, Vụ trưởng Vụ Tiền lương - Tiền công (Bộ LĐ-TB&XH) nhìn nhận: Lương cũng chịu ảnh hưởng cơ chế thị trường, nói cách khác là lương theo cơ chế thỏa thuận. Dựa trên cơ chế đối thoại, thương lượng, người lao động và DN sẽ đưa ra thỏa ước lao động tập thể. Theo đó hai bên sẽ xây dựng thang bảng lương, xác định quỹ lương, cơ chế trả lương.

"Nói lương thấp do lương tối thiểu thấp là không đúng. Lương tối thiểu chỉ là lương sàn và nhà nước hoàn toàn không hạn chế trả lương cao. Lương công nhân phụ thuộc rất nhiều vào việc thương lượng với doanh nghiệp. Hiện nay, hiểu biết người lao động hạn chế, đại diện của họ kỹ năng thương lượng cũng chưa tốt, chính vì thế họ còn bị thua thiệt. Lương thấp là do thương lượng kém, song nhiều người lại đổ lỗi cho lương tối thiểu" - ông Huân lập luận.

Còn theo ông Đào Văn Thư (Ban chính sách KTXH- Tổng LĐLĐVN), hiện nay còn không ít các bản thoả ước lao động giữa người lao động và sử dụng lao động (nhất là trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh) chỉ mang tính hình thức, thậm chí trói buộc thêm trách nhiệm cho người lao động vốn đã bị phụ thuộc.

Ông Thư cho hay, nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào mục đích lợi nhuận mà xem nhẹ lợi ích, thậm chí vi phạm quyền của tập thể lao động. Họ né tránh thương lượng tập thể, né tránh công khai những thông tin sản xuất kinh doanh, tài chính trong quá trình thương lượng; viện ra hàng loạt các lý do khó khăn, thiếu lãi để không phải cải thiện điều kiện lao động.

Một số doanh nghiệp còn xài thủ đoạn: chấp nhận thương lượng nhưng lại cố tình kéo dài thời gian dẫn đến không ký được; một số khác lại “ký cho có” theo kiểu sao chép lại các quy định liên quan của pháp luật lao động mà không thực sự thương lượng, tránh né những vấn đề liên quan đến lợi ích của tập thể lao động và nghĩa vụ của giới chủ.

• Đỗ Minh