- Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam đã báo cáo về những thiệt hại trong vụ vỡ đập Z20 ở Hà Tĩnh, theo đó, 40 tiếng ách tàu khiến ngành này mất tới 6 tỷ đồng. Thế nhưng, điều đáng nói là báo cáo này lại cho rằng, sự cố gây thiệt hại trên là do mưa lũ chứ không phải vì vỡ đập nước, trong khi huyện Hương Khê mấy ngày đó không hề có mưa lũ.

Ai chịu trách nhiệm?

Trong báo cáo gửi các bộ, ban, ngành trung ương về tình hình thiệt hại và công tác khắc phục hậu quả vụ vỡ đập hồ chứa nước Z20 (Ke 2/20 Réc) thuộc xã Hương Trạch (huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) ngày 5/6/2009 làm hỏng đường sắt, TCty Đường sắt VN đã thống kê chi tiết những thiệt hại về vật chất, tổng số tiền lên tới 6 tỷ 78 triệu đồng.

Tại khu vực đường ray bị hư hỏng do sự cố, hàng chục con người vẫn đang ra sức khắc phục những phần còn lại. Ảnh: NDT

Báo cáo nêu rõ: Dòng lũ lớn từ con đập đã bất ngờ gây xói, sạt lở làm trật bánh đầu máy, 3 toa xe tàu hàng SBN2, 1 toa bị kẹt trên đỉnh vòm cống bị sập.

Về hạ tầng, vụ vỡ đập đã làm hỏng 140m đường sắt, hỏng 4 thanh ray, vỡ 240 thanh TVBT K3A và phụ kiện. Cống vòm rộng 4m bị sập hoàn toàn, xói lở thân cống phía thượng lưu 15m2, xói lở nền đường 2 bên cống dài 20m, khối lượng 630m3. Ngoài ra, hệ thống cáp tín hiệu (số lẻ) của đường ngang cũng bị hỏng.

Việc tàu chở hàng và khách trật bánh đường ray đã gây ra tình trạng tắc nghẽn các chuyến tàu chạy trên tuyến đường sắt Bắc Nam, đã có nhiều tàu phải dừng lại chờ khắc phục sự cố hàng chục giờ đồng hồ.

Tại nơi xẩy ra sự cố, ngành đường sắt và chính quyền địa phương đã giải thể và lập 17 đoàn tàu khách, hơn 6.000 hành khách được chuyển tải bằng đường bộ giữa ga Hương Phố và La Khê.

Hàng trăm thanh tà vẹt bị hỏng, đã được thay thế nằm ngổn ngang khắp dọc đoạn gặp sự cố, phần cống lớn bị nứt, vỡ dưới đường ray vẫn chưa được xử lý. Ảnh: NDT

Ngay khi sự cố xảy ra, nhằm nhanh chóng khắc phục hậu quả để có thể thông đuờng cho các đoàn tàu Bắc Nam, ngành đường sắt đã phải khẩn trương huy động nhân lực, vật lực làm việc liên tục trong hàng chục giờ đồng hồ mới có thể thông được đoạn đường sắt bị ách tắc.

Trong số hơn 6 tỷ đồng thiệt hại thì nghiêm trọng nhất là phải sửa chữa kết cấu hạ tầng để lập lại giao thông vận tải đường sắt - chi phí là 5 tỷ 700 triệu đồng. Còn chi phí phục vụ cho chuyển tải là 306 triệu đồng và 72 triệu đồng phục vụ ăn uống miễn phí cho hành khách và nhân lực khắc phục sự cố trong 40 tiếng.

Thế nhưng, điều đáng nói là báo cáo này của TCty Đường sắt VN lại cho rằng, sự cố gây thiệt hại hơn 6 tỷ đồng trên của ngành đường sắt là do mưa lũ chứ không phải vì vỡ đập nước.

Trong khi, ở huyện Hương Khê mấy ngày hôm đó không hề có mưa lũ.

Ngành đường sắt VN cũng không có kiến nghị gì đối với các bên chịu trách nhiệm liên quan trong vụ vỡ đập gây thiệt hại lớn cho ngành mà chỉ xin được hỗ trợ kinh phí từ các bộ, ban, ngành trung ương.

Những thiệt hại không tính được bằng tiền

Theo ghi nhận của chúng tôi, hiện trường vụ vỡ đập vẫn đang ngổn ngang đất đá, bê tông cùng những đường ống xả nước cỡ to bị vỡ. Từ chân đập ra đường Hồ Chí Minh trước đây là đồng ruộng của bà con, nay đã bị đất đá vùi lấp, không còn nhìn thấy đâu là bờ ruộng nữa. 

Ông Đinh Thăng Long, Bí thư thôn Bắc Lĩnh đang chỉ tay về cánh đồng của bà con nay đã bị sỏi đá vùi lấp. Ảnh: NDT

Cạnh đó, trên đoạn đường ray bị hỏng, hàng trăm thanh tà vẹt gỗ và bê tông bị hỏng nằm lăn lóc khắp dọc đường ray. Hiện còn có khoảng 20 thợ kỹ thuật và công nhân vẫn đang ngày ngày miệt mài khắc phục những phần còn lại của đường ray.

Đáng kể nhất là phần cống dưới đường ray bị nứt, vỡ rất nguy hiểm vẫn chưa được xử lý.

Ngày đập thủy lợi Z20 được đưa vào sử dụng, người dân 2 xóm Bắc Lĩnh và Kim Sơn mừng đến nỗi nhiều hộ gia đình đã bỏ nghề săn bắn, phá rừng để về trồng lúa và hoa màu.

Thế nhưng, vụ vỡ đập này lại khiến họ lâm vào tình cảnh của nhiều năm về trước - không chỉ thiếu nước, mà hàng chục héc-ta đất nông nghiệp bị bồi lấp, không thể phục hồi.

Hiện trường vụ vỡ đập đang bị phong tỏa để các cơ quan chức năng điều tra nguyên nhân. Ảnh: Hoàng Sang

Trong khi cơ quan chức năng đang điều tra nguyên nhân vụ vỡ đập thì các bên có trách nhiệm liên quan trực tiếp đến công trình là Công ty CP Tư vấn xây dựng thủy lợi Hà Tĩnh và Công ty Tư vấn giám sát xây lắp công trình thủy lợi Hà Tĩnh vẫn đang đổ lỗi cho nhau, không ai nhận trách nhiệm.

Được biết, cuối năm 2008, UBND huyện, Ban QLDA xây dựng huyện Hương Khê và các đơn vị thi công, thiết kế, giám sát 3 công trình thủy lợi: đập Khe Táy, đập Đá và đập Khe Gát đã bị UBND tỉnh Hà Tĩnh phê bình vì để xảy ra nhiều sai phạm trong quá trình thi công các công trình này.

Không biết có bao nhiêu con đập trên địa bàn Hà Tĩnh sẽ gặp nạn như Z20, trong khi mùa mưa lũ đã cận kề và huyện Hương Khê từ lâu được xem là rốn lũ?

Trả lời câu hỏi "liệu có xảy ra sự cố như vỡ đập Z20 nữa không?", ông Trần Thăng Long, Trưởng ban QLDA X xây dựng huyện Hương Khê lắc đầu nói: “Không ai dám chắc điều đó cả”(?!).

• Duy Tuấn - Hoàng Sang

Kỳ sau: “Nạn nhân của Z20” dài cổ chờ … đói