- Trong lúc TP.HCM ra sức vận động người dân “cùng buýt”, nhiều HTX xe buýt đang phải "dở khóc dở cười" vừa chạy vừa bù lỗ vì mức trợ giá của thành phố đã lạc hậu so với chi phí thực tế.  

Sắp cầm cự không nổi! 

Theo các đơn vị xe buýt, mức trợ giá xe buýt được UBND thành phố áp dụng từ năm 2003 đến nay đã không phù hợp. Dù được tính mức đơn giá tạm thời trong khi chờ thành phố phê duyệt đơn giá mới nhưng mức tính này vẫn thấp hơn giá thị trường từ 12% - 18%. Hơn nữa, mọi chi phí từ lương nhân viên, phí trùng tu xe, phí bến bãi… đều tăng qua các năm khiến nhiều HTX xe buýt phải bù lỗ. 

Ông Phùng Đăng Hải, Tổng Giám đốc Liên hiệp HTX vận tải TP.HCM cho biết, liên hiệp có 6 HTX thành viên với 653 xe buýt được đưa vào đầu tư từ năm 2002 - 2004 (thuộc dự án 1.318 xe do Nhà nước trợ giá và hỗ trợ lãi suất vay). 

Tuy nhiên, nhiều xe buýt của liên hiệp hiện nay đang bị xuống cấp, nhưng mức tính trợ giá của thành phố quá thấp, không đủ chi phí khấu hao để tu sửa xe mà các HTX, xã viên còn bị lỗ phải ăn thâm vào vốn. 

Xe buýt bị bao vây bởi hàng ngàn xe gắn máy, "lô cốt" trên đường. Ảnh: Thái Phương

Tương tự, bà Tống Thị Thu Thanh, Chủ nhiệm HTX Quyết Thắng nói thành phố không ngừng hô hào nâng cao chất lượng phục vụ mà chi phí eo hẹp, khó khăn trăm bề… không khác gì đánh đố doanh nghiệp, HTX xe buýt. 

“Chạy xe mà cứ móc tiền túi đổ xăng dầu chở khách thì căng quá, nhất là thời gian qua xăng dầu liên tục tăng lên” - bà Thanh nói.  

Theo số liệu thống kê của các đơn vị xe buýt trong năm 2008, nhiều HTX xe buýt bị thua lỗ hàng tỷ đồng. Đứng đầu danh sách… lỗ phải kể đến là Liên hiệp HTX vận tải TP.HCM với 42,5 tỷ đồng; Công ty TNHH vận tải TP.HCM lỗ 3 tỷ đồng; Saigon Star lỗ hơn 4 tỷ đồng; ngay cả hoạt động xe buýt có trợ giá của Công ty Xe khách Sài Gòn cũng lỗ hơn 12 tỷ đồng… 

Bên cạnh đó, Liên hiệp HTX vận tải TP.HCM phải mượn hơn 15 tỷ đồng tiền ký quỹ của xã viên để trả nợ cho Quỹ đầu tư; Công ty TNHH vận tải TP.HCM cũng phải mượn hơn 1,7 tỷ đồng tiền ký quỹ… Thậm chí, các xã viên của 2 đơn vị trên đang phải vay tiền để duy trì hoạt động. Ngoài ra, Công ty Xe khách Sài Gòn hiện đang còn nợ Quỹ đầu tư hơn 6,6 tỷ đồng tiền vốn vay và 12 tỷ đồng tạm ứng từ Sở Tài chính. 

Trước tình hình này, Hiệp hội xe buýt TP.HCM không ít lần gửi văn bản trình lên Sở GTVT và UBND thành phố đề nghị được xem xét mức tính trợ giá mới. 

“Lãnh đạo thành phố cho rằng nếu doanh nghiệp nào không duy trì được hoạt động sẽ tổ chức đấu thầu tuyến cho doanh nghiệp khác. Nhưng vừa rồi đấu thầu 4 tuyến chẳng doanh nghiệp nào mặn mà, rốt cuộc các đơn vị xe buýt cũ lại phải… cầm cự tiếp” - ông Hải nói. 

Hàng loạt xe buýt có nguy cơ… trùm mềm 

Được biết, cuối năm 2008 vì quá thua lỗ các HTX xe buýt đã đề nghị Sở GTVT thành phố trình lên UBND thành phố mức tính trợ giá mới để “cấp cứu”. 

Theo các đơn vị HTX xe buýt, hành khách đi xe buýt nhiều thì xã viên mới đỡ phải móc tiền túi ra đổ xăng nhưng tình hình đường sá toàn “lô cốt”, kẹt xe như cơm bữa, khách không giảm là may. Do đó, nếu cứ tiếp tục duy trì tình trạng thua lỗ, đến lúc các đơn vị xe buýt rệu rã, không còn cầm cự nổi sẽ khiến hàng loạt xe buýt phải… trùm mềm. 

Ông Hải cho rằng, ngay cả xe buýt 2 tầng cũng có nguy cơ ngừng chạy vì tiền vé không bù nổi chi phí nguyên liệu. Nếu so với xe buýt thường, xe buýt 2 tầng rất hiệu quả vì thời gian và lượng khách vận chuyển đều gấp đôi. 

“Vậy mà mức phí trợ giá cho loại xe này không nhỉnh hơn xe buýt thường bao nhiêu. Đó là chưa kể nghe nói sắp tới sẽ giảm mức trợ giá xuống chỉ còn khoảng 60% so với trước. Lúc đó, chắc phải… “đắp chiếu” xe buýt 2 tầng vì không thể chịu lỗ thêm được nữa” - ông Hải bộc bạch. 

"Mong thành phố phê duyệt mức trợ giá mới chứ chúng tôi sắp cầm cự không nổi" - chủ nhiệm 1 HTX nói. Ảnh: Thái Phương

Từ đầu năm 2009 đến nay, Liên hiệp HTX vận tải thành phố cho biết đơn vị này tiếp tục bù lỗ hơn chục tỷ đồng (ứng từ tiền ký quỹ của xã viên). 

Theo tìm hiểu của PV VietNamNet, vì thua lỗ và không có tiền ứng trước để hoạt động, không ít xã viên (có xe buýt ngoài dự án 1.318 xe của Nhà nước) đang ngấm ngầm sang nhượng xe để “bỏ của chạy lấy người”. Thậm chí, nhiều xã viên làm giấy tờ, sang nhượng xe ra tận Vinh, Thanh Hóa chuyển xe buýt thành xe khách chạy Bắc - Nam… 

Với các xe buýt thuộc dự án Nhà nước, dù được hưởng lãi suất cho vay thấp chỉ 3% nhưng mỗi tháng xã viên phải đóng 9 triệu đồng tiền góp xe. Nghĩa là mỗi ngày mở mắt ra họ phải có 300.000 đồng tiền lãi, đây thật sự là điều khó khăn với xã viên trong tình hình hiện nay, bà Thanh phân trần. 

“Cứ tình trạng bỏ tiền túi ra đổ xăng như hiện nay, hàng loạt xe buýt sẽ phải trùm mềm vì HTX, xã viên không còn khả năng bù lỗ…” - chủ nhiệm 1 HTX xe buýt bộc bạch. 

• Thái Phương