Nhiều ý kiến cho rằng, mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm tối đa 50 triệu đồng như hiện nay vẫn còn thấp, và đề xuất nâng hạn mức này lên cao hơn nữa. Nâng hạn mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm không chỉ bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho người gửi tiền mà còn tạo tâm lý yên tâm cho họ, qua đó hạn chế được tình trạng rút tiền hàng loạt khi có sự cố về hoạt động ngân hàng.

Hạn mức quá thấp

Hạn mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm là khoản tiền tối đa mà tổ chức bảo hiểm tiền gửi (BHTG) sẽ thanh toán cho người gửi tiền thuộc đối tượng được bảo hiểm tại các tổ chức tham gia BHTG bị giải thể, phá sản.

Có hai hình thức chi trả BHTG được áp dụng ở các hệ thống BHTG trên thế giới. Đó là chi trả toàn bộ số tiền gửi (gốc + lãi) thuộc đối tượng được bảo hiểm được gọi là bảo hiểm toàn phần; hoặc chi trả tới một giới hạn nhất định gọi là chi trả có giới hạn.

Nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi sẽ bảo vệ tốt hơn quyền lợi người dân gửi tiền vào ngân hàng.

Nếu số dư tiền gửi thuộc đối tượng bảo hiểm thấp hơn hoặc bằng giới hạn đó thì người gửi tiền sẽ được hoàn trả toàn bộ tiền gửi của họ (bao gồm cả tiền lãi cộng dồn).

Nếu số dư tiền gửi (tính cả lãi) lớn hơn hạn mức chi trả BHTG thì người gửi tiền chỉ được nhận khoản tiền bồi thường bằng hạn mức chi trả BHTG. Mỗi hình thức đều có ưu điểm và nhược điểm nhất định, hình thức chi trả toàn bộ bảo vệ triệt để quyền lợi của người gửi tiền nhưng có nguy cơ dẫn tới rủi ro về đạo đức trong hoạt động kinh doanh.

Nếu không được kiểm soát tốt, ngân hàng sẽ bỏ qua những yêu cầu về đảm bảo an toàn hệ thống, còn người gửi tiền có thể gửi vào bất cứ ngân hàng nào miễn là lãi suất cao mà không cần quan tâm đến ngân hàng đó hoạt động như thế nào, có an toàn hay không, bởi họ tin rằng tiền gửi của mình đã được bảo hiểm toàn bộ.

Như vậy, hình thức chi trả có giới hạn được đánh giá là có nhiều ưu điểm hơn so với chi trả không giới hạn, đặc biệt là khả năng giảm thiểu rủi ro đạo đức đối với các nhà quản lý ngân hàng, tăng tính kỷ cương thị trường.

Về hạn mức chi trả có giới hạn, các chuyên gia kinh tế cho rằng, mức chi trả bảo hiểm tối đa phải đủ cao để ngăn chặn nguy cơ rút tiền hàng loạt khi ngân hàng có sự cố; đồng thời phải đủ thấp để khuyến khích sự thận trọng của người gửi tiền, từ đó tăng cường sự giám sát và tạo áp lực để tổ chức tín dụng hoạt động kinh doanh an toàn, hiệu quả.

Điều này lý giải tại sao ở mỗi thời điểm, hạn mức chi trả sẽ được điều chỉnh theo mức khác nhau. Nó dựa trên một số tiêu chí nhưng cơ bản nhất là thu nhập quốc nội bình quân đầu người.

Cũng theo các chuyên gia kinh tế, kinh nghiệm xử lý vấn đề trên là tập trung bảo vệ quyền lợi cho những người gửi tiền nhỏ, có mức thu nhập thấp, ít thông tin và không đủ khả năng để đầu tư vào các lĩnh vực khác.

Qua khảo sát của DIV thì hiện tại số người gửi tiền tại các ngân hàng có số tiền nhỏ hơn 50 triệu đồng chiếm đa số ( khoảng 75% – 80%), và với quy định như hiện nay thì hầu hết người gửi tiền đã được bảo vệ đầy đủ quyền lợi.

Mức 50 triệu đồng không còn phù hợp

Năm 2008, khủng hoảng tài chính diễn ra khiến niềm tin của người gửi tiền vào các ngân hàng bị xói mòn.

Lập tức, các công ty BHTG trên thế giới đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau nhằm nâng cao niềm tin đối với người gửi tiền trong đó có biện pháp nâng hạn mức chi trả bảo hiểm. Tại Mỹ, cơ quan BHTG liên bang (FDIC) đã nâng hạn mức chi trả BHTG từ 100.000 USD lên 250.000USD (hạn mức này duy trì đến hết năm 2009).

Tại các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu, hạn mức bảo hiểm tối thiểu được nâng lên 50.000 EUR. Ngoài cam kết mức tối thiểu, một số nước còn nâng hạn mức BHTG cao hơn như Anh tuyên bố nâng hạn mức bảo hiểm từ 35.000GBP lên 50.000GBP; Đức tuyên bố sẽ bảo đảm toàn bộ tiền gửi của người dân tại các ngân hàng. Đài Loan, hạn mức chi trả BHTG được tăng gấp 2 lần, lên 3 triệu đôla Đài Loan.

Hiện nay, Việt Nam đang chịu ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Trong lĩnh vực ngân hàng, mặc dù ít bị ảnh hưởng của cuộc song Chính phủ cũng đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan tăng cường giám sát an toàn của các ngân hàng trong nước, đồng thời rà soát sự an toàn của các ngân hàng nước ngoài mà ngân hàng Việt Nam có quan hệ để đảm bảo an toàn tiền gửi từ đó công bố đến người dân được biết để họ thực sự yên tâm vào sự an toàn của thị trường tài chính Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề nâng cao hạn mức chi trả BHTG chưa thực sự được chú ý. Được biết, DIV đã đưa ra đề xuất nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi lên gấp 4 lần so với mức hiện nay. Tuy nhiên, đến bây giờ, mức bảo hiểm tiền gửi vẫn chỉ dừng ở con số 50 triệu đồng.

Việc đảm bảo ngày càng tốt hơn quyền lợi người gửi tiền trong đó có việc nâng hạn mức chi trả BHTG là những động thái giúp củng cố niềm tin cho người dân vào hệ thống tài chính quốc gia, đây cũng là biện pháp nhằm đảm bảo cho hệ thống tài chính – ngân hàng phát triển ổn định.

• Thùy Dương