- Theo khảo sát của 1 đề tài nghiên cứu khoa học ở 24 TT GDTX tại TP.HCM, mức đầu tư cho 1 TT GDTX chỉ bằng 1/4-1/6 so với 1 trường THCS. Bộ GDĐT chưa từng có một dự án nào về GDTX, các cơ sở ngoài ngành thì "ngại" đầu tư, hoặc rút ngay sau đầu tư. GV hoặc chống lệnh bổ nhiệm, hoặc xin đi nơi khác dạy, trong khi học viên yếu chiếm 28-58%.

Lớp học từ xa tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông...(Ảnh VNN/K.Oanh)

Đó là đề tài NCKH “Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục ở TT GDTX tại TP.HCM” của nhóm nghiên cứu do ThS - nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Cương chủ nhiệm. 

Theo nhóm nghiên cứu, do hiện nay VN chưa có chuẩn về chất lượng giáo dục quốc gia và cho từng cơ sở giáo dục, nên nhóm đã đề xuất 4 nhóm phản ánh chất lượng GDTX: nhóm chỉ số phản ánh cơ chế tổ chức, vận hành, quản lý quá trình dạy học; phản ánh môi trường giáo dục; kết quả học tập của người học; và nguồn lực đầu tư.

Học viên nắm kiến thức tốt chỉ 0,3-10%!

Dựa vào bốn nhóm phản ánh chất lượng GDTX, qua khảo sát thực trạng ở 24 TT GDTX trên địa bàn TP.HCM, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra được thực trạng báo động: tỉ lệ học viên nắm kiến thức ở mức độ yếu chiếm từ 28%-58%, trung bình từ 30%-60%, khá: 0,3%-20%, còn tốt chỉ ở mức 0,3%-10%!

Ở nhóm chỉ số phản ánh môi trường giáo dục, chuẩn trình độ GV/TT GDTX cũng như phổ thông cùng cấp, nhưng tỉ lệ GV khá giỏi của GDTX quá ít, trong khi GV loại trung bình ở tỉ lệ 30%-40%, không đủ làm nòng cốt để nâng cao chất lượng chuyên môn. Theo khảo sát, mức lương tối thiểu của giáo viên (GV) của TT GDTX tương đương GV phổ thông cùng cấp, nhưng đó là do họ dạy thêm nhiều nơi (do thù lao ở TT GDTX thấp: bình quân 20 ngàn đồng/tiết).

Bên cạnh đó, mức độ đầu tư cho một TT GDTX là quá thấp, chỉ 470 triệu đồng, trong khi đầu tư cho một trường THPT là 2-3 tỉ đồng với cùng sĩ số HS. Ngân sách đầu tư cho học viên bổ túc văn hóa (BTVH) chỉ ở mức 300-400 ngàn đồng/học viên, trong khi một HS THPT là 1.200.000 đồng…

Nói về nhóm chỉ số phản ánh cơ chế tổ chức, vận hành, quản lý quá trình dạy học, kết quả khảo sát cho thấy: chương trình bổ túc văn hóa (BTVH): kiến thức, số tiết học ít, tương đương 70-80% chương trình phổ thông cùng cấp, ít hơn một số môn bắt buộc (kỹ thuật, thể dục, GDCD, ngoại ngữ, tin học…). Công tác quản lý kiểm tra cho điểm chưa đúng thực chất. Phần lớn giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, phương pháp dạy học cho người lớn, chất lượng đội ngũ giáo viên không đồng đều, có mặt còn thấp hơn GV phổ thông cùng cấp. Bên cạnh đó là học viên BTVH chủ yếu mất căn bản, không đầu tư thời gian, sức lực cho việc học do vừa học vừa làm…

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giám đốc các trung tâm, kết quả cho thấy: phần lớn các GĐ đều chưa thực hiện tốt nhiệm vụ cần có ở vị trí này!

Bộ chưa quan tâm, xã hội ngại đầu tư, giáo viên từ chối

Một lớp học Trung tâm Giáo dục Thường xuyên quận Tân Bình - TPHCM (Ảnh: NLĐ)

Một trong những hậu quả là, các TT GDTX hiện nay không giữ được đội ngũ nhân sự. Giáo viên khá giỏi của các TT GDTX thì xin chuyển hết về các trường phổ thông, những người được bổ nhiệm mới về dạy ở TT GDTX, kể cả TT lớn của TP.HCM như Tân Bình, Chu Văn An, họ cũng từ chối không về.

Theo nhóm nghiên cứu, trong điều kiện giảng dạy rất thiếu thốn như hiện nay, cần khuyến khích sự đầu tư bên ngoài vào GDTX nhưng thực tế người ta rất ngại đầu tư vào một cơ sở nhà nước, vì hiện nay chưa có một cơ chế nào rõ ràng về tỉ lệ ăn chia, quy trình mức độ liên kết đào tạo… Ở TP.HCM, các đơn vị bên ngoài đầu tư chỉ được một thời gian rồi rút đi.

Trình bày tại buổi nghiệm thu đề tài, nhóm nghiên cứu cho rằng: ngay đến cấp Bộ (Giáo dục - Đào tạo) còn chưa thấy quan tâm, trách gì đến các cấp khác!”. Nhóm đưa ra ví dụ: việc họp để nâng cao chất lượng GDTX chưa một lần nào được đưa vào chương trình của Bộ thông báo cho địa phương, cứ bị đẩy lùi miết, trong hai năm nay. Kể cả họp chung với các GĐ TT GDTX cả nước để đánh giá lại chất lượng hoạt động cũng không có. Cơ chế chính sách đề xuất rất nhiều nhưng cho đến thời điểm này, cơ chế tài chính cho GDTX chưa có. Sở GD nào quan tâm thì ngắt “một cục” ngân sách chia cho TT GDTX, tùy mức độ quan tâm!

Tương tự, cho đến nay, Bộ GDĐT chưa có một dự án nào về GDTX, kể cả là vay vốn nước ngoài để đầu tư cho giáo dục thường xuyên. Theo ông Cương, trước đây có một dự án được phê duyệt nhưng không tiến hành được, đó là dự án 10 triệu USD để đầu tư cho giáo dục từ xa.

Đưa ra bảy nguyên nhân dẫn đến thực tế GDTX hiện nay, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh “vai trò, nhận thức về GDTX” quan trọng nhất! Chỉ nhận thức đúng thì sự đầu tư mới lớn hơn, đặc biệt là sự đầu tư về con người, nguồn lực, tài chính, tài sản… sẽ giúp TT GDTX thoát khỏi tình trạng hiện nay.

"Những việc cần làm ngay"

Đó là nhiều giải pháp mà các nhà nghiên cứu đã đề xuất, kiến nghị với Bộ GDĐT, UBND TP.HCM và TT GDTX, dựa trên thực trạng GDTX hiện nay. Trong đó, đề tài nhấn mạnh đề nghị Bộ GDĐT thực sự quan tâm đến GDTX, chứ không phải là đề cập trên giấy tờ, UBND TP thực hiện trên kế hoạch xây dựng xã hội học tập, và công tác đầu tư con người và cơ sở vật chất là cần thiết nhất ở TP.HCM hiện nay…

Bên cạnh đó, để cụ thể hóa đề xuất “những việc cần làm ngay”, nhóm nhà nghiên cứu cũng kiến nghị đề án “Giải pháp củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của các TT GDTX” kèm theo. Đề án được xây dựng nhằm giải quyết các nguyên nhân cụ thể, đo lường được tiến độ, kinh phí, kết quả… và cũng đề xuất UBND TP xem xét, phê duyệt.

Đề tài được hội đồng nghiệm thu đánh giá mang tính thực tiễn cao, những giải pháp kiến nghị không chỉ thực hiện được ở TP.HCM mà còn có thể áp dụng trong cả nước. Đạt loại xuất sắc, đề tài còn bao gồm nhiều tài liệu chuyên đề (pháp luật, y tế, khoa học kĩ thuật nông nghiệp, bảo vệ môi trường…) mang tính khoa học chính xác, dễ hiểu, cập nhật, phù hợp nhu cầu người dân, được sự biên soạn và thẩm định của các chuyên ngành cấp sở. Theo ông Cương, toàn bộ tài liệu này sẽ được chuyển giao ngay tới các TT GDTX và TT học tập cộng đồng trên địa bàn TP.

Được biết, ngay sau buổi nghiệm thu, Sở Khoa học Công nghệ TP.HCM đã đề nghị hội đồng nghiệm thu chuyển các kiến nghị trong đề tài thành văn bản để trình lên Bộ GDĐT.

• Ngọc Quỳnh