- Với mục tiêu lớn là tạo môi trường học thuật tương đương với các trường đối tác trên thế giới, chương trình tiên tiến (CTTT) hiện đang được triển khai tại 13 trường ĐH trọng điểm của nước ta được kỳ vọng sẽ xây dựng “hình mẫu” cho giáo dục VN. Tuy nhiên, sau 3 năm triển khai, chưa thấy một sự bứt phá hay thay đổi toàn diện về phương pháp giảng dạy, quản lý hay xây dựng chương trình. Nhiều SV đang theo học CTTT còn thấy  đây là “chương trình nước ngoài dạy theo kiểu đọc-chép”. 

Tìm hình mẫu cho giáo dục Việt Nam

Trao đổi tại hội thảo đánh giá chương trình tiên tiến ngày 7/6.

Bắt đầu từ năm 2006, Bộ GD-ĐT triển khai thí điểm đào tạo 10 chương trình CTTT tại 9 trường ĐH trọng điểm. Đến nay, chương trình đã lan toả ra 13 trường.

Khác với các chương trình tài năng, chất lượng cao hay liên kết, CTTT được “nhập khẩu” hoàn toàn từ các trường ĐH tiên tiến trên thế giới, gồm cả quy trình, kế hoạch đào tạo, quy định học vụ và quản lý đào tạo và được giảng dạy bằng tiếng Anh.

Nhà nước hỗ trợ 60% kinh phí, tương đương gần 860 tỷ đồng, cho 3 khoá đầu. Kinh phí của nhà trường 25%, còn lại là học phí và các nguồn khác.

“Kỳ vọng” của Bộ GD-ĐT là xây dựng và phát triển một số ngành mạnh đạt chuẩn khu vực và quốc tê, tạo tiền đề phát triển các khoa mạnh, trường mạnh và xây dựng các ĐH nghiên cứu, ĐH đẳng cấp quốc tế để đến 2020 Việt Nam có 1 số trường ĐH được xếp hạng trong Top 200 thế giới.

Tuy nhiên, theo đánh giá của một số trường thì CTTT chưa thực sự thu hút được SV. Một số ngành học như Vật lý, Hệ thống Năng lượng, Khoa học Cây trồng có số SV năm 2007 giảm so với 2006.

“Người Việt vẫn có tâm lý coi trọng bằng cấp nên vẫn thích học chương trình liên kết lấy bằng trường nước ngoài cấp hơn là bằng của CTTT do Việt Nam cấp.” - Trưởng phòng Đào tạo của một trường đang triển khai cả CTTT lẫn chương trình liên kết cho lý giải.

Bên cạnh đó, tiêu chí lựa chọn SV vào các CTTT khá khắt khe như đạt điểm cao trong kỳ thi tuyển sinh, có trình độ tiếng Anh khá cũng khiến thu hẹp đối tượng dự tuyển.

Mặt khác, mức học phí vài trăm USD một năm, cao hơn hẳn so với chương trình thông thường cũng là 1 lý do khiến CTTT chưa thực sự hấp dẫn các SV giỏi.

Dạy theo kiểu "đọc chép"

Theo kết quả kiểm tra, việc dạy - học trong 3 học kỳ qua làm SV Trường ĐH Kinh tế Quốc dân “có phần thất vọng” và chưa thực sự yên tâm và tin tưởng vào việc thực hiện các quyền và ưu đãi của người học.

Còn SV ĐH Bách khoa Hà Nội nhận xét đây là “chương trình nước ngoài dạy theo kiểu Việt Nam đọc-chép”.

Kết quả dự giờ trên lớp và trao đổi với SV của 10 CTTT cho thấy bên cạnh một số GV có kinh nghiệm dạy ở nước ngoài, nhiều GV phát âm tiếng Anh không chuẩn, diễn đạt còn hạn chế, bài giảng chưa cuốn hút và không phát huy được khả năng sáng tạo, tự học của SV. Thậm chí, một số GV giảng dạy bằng tiếng Việt.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: “Các trường phải có giảng viên đủ trình độ tiến sỹ và phương pháp giảng dạy phù hợp. GV trường mình không đủ trình độ thì mời GV trường khác. Trường khác không có thì mời GV nước ngoài.”

Từ kinh nghiệm bản thân, ông Nhân cho rằng GV nào nhận dạy bằng tiếng Anh là rất “dũng cảm” bởi phải chuẩn bị bài rất kỹ và nói liên tục nhiều tiếng liền bằng tiếng Anh.

Vì thế, ông Nhân đề nghị GV phải được kiểm tra và dạy thử bằng tiếng Anh do 1 hội đồng gồm GV của trường, chuyên gia của Bộ GD-ĐT và chuyên gia nước ngoài của chuyên ngành đó đánh giá.

Hiện nay, mới có 6 trường đã mời GV trường đối tác tham gia giảng dạy. Thứ trưởng Bành Tiến Long yêu cầu các trường mỗi năm phải có 20-30% số môn học có GV nước ngoài về dạy.

Ông Đỗ Phúc, Trưởng khoa Hệ thống Thông tin, ĐH Công nghệ Thông tin, ĐHQG TP.HCM đề xuất nên hình thành cộng đồng giảng viên nước ngoài cho CTTT để mỗi lần mời sang Việt Nam có thể giảng dạy cho nhiều trường, tiết kiệm được chi phí.

1 giảng viên nước ngoài về dạy cho CTTT đã phải thốt lên rằng: “Phải mắng những SV này vì họ không thể ngồi trong lớp thụ động như vậy. Họ phải ra ngoài, tìm hiểu thực tế.”

Do hạn chế về trình độ tiếng Anh cũng như thói quen tiếp nhận bài giảng thụ động, SV các CTTT vẫn không dám hỏi nhiều và trao đổi nhiều khiến giờ học khá trầm lắng. Thậm chí một số SV còn thụ động tới mức không vào website xem nội dung bài tập với lý do “không có máy tính nối mạng”.

Bên cạnh đó, giáo trình từ nước ngoài về giá đắt lại không được photo vì vi phạm bản quyền cũng khiến SV điêu đứng.

Vì thế mới dẫn đến tình trạng GV giảng giống hệt như giáo trình tiếng Việt, cho đề trong sách tiếng Việt. Nếu SV làm theo cách giải bài tập của sách tiếng Anh thì bị coi là làm sai.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đề nghị các trường mua sách cũ hoặc cho SV thuê sách, đảm bảo mỗi SV có 1 bộ giáo trình trước khi vào học.

Hiện nay các trường mua sách qua các nhà phân phối với giá đắt hơn gấp vài lần. Trường ĐH Thuỷ lợi chủ động mua trên trang Amazon.com tới 3 tỷ đồng tiền sách nhưng chưa biết kiểm toán thế nào.

• Lan Hương