- Mục tiêu không rõ ràng sẽ dễ xài tiền lãng phí. Sẽ lấy cán bộ đâu về làm trường ĐH? Cần phải rút kinh nghiệm từ đề án thành lập Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

GS Nguyễn Minh Thuyết, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết về chủ trương vay 400 triệu USD xây 4 trường ĐH đẳng cấp quốc tế, một trong nhiều giải pháp Bộ GD-ĐT xác định “đột phá” nâng chất lượng giáo dục ĐH trong nước đến năm 2020.

 Mục tiêu không rõ, xài tiền dễ lãng phí 

GS Nguyễn Minh Thuyết: "Việc Bộ GD-ĐT xây dựng Chiến lược phát triển Giáo dục đến năm 2020 và trưng cầu ý kiến toàn dân vào lúc này là việc làm ý nghĩa, vì làm cho nhân dân hiểu những vấn đề lớn hơn của GD chứ không chỉ là một số bàn cãi chi tiết, vụn vặt lâu nay." (Ảnh TL)

- Thưa ông, một trong những mục tiêu đang có nhiều tranh cãi trong dự thảo chiến lược phát triển giáo dục là "đến năm 2020 Việt Nam sẽ có một số trường ĐH lọt top 200 của thế giới”. Quan điểm của GS?   

- Theo ý kiến của một số chuyên gia nước ngoài, đây là mục tiêu không tưởng, đặc biệt là đánh giá theo chuẩn của Trường ĐH Giao thông Thượng Hải.

Nên đặt vấn đề, trong giai đoạn hiện nay chúng ta có cần phải phấn đấu với chỉ tiêu có vài ĐH lọt vào top đầu của thế giới hay đặt mục tiêu hiện thực hơn là làm sao 70-80% sinh viên (SV) tốt nghiệp đáp ứng được yêu cầu của các cơ quan, doanh nghiệp.

- Để xây dựng 4 trường ĐH đẳng cấp quốc tế, Chính phủ sẽ vay 400 triệu USD. Về vấn đề này, có 2 luồng ý kiến: nên xây mới hay đầu tư cho những trường ĐH lâu năm thì hiệu quả hơn?

- Cần phải rút kinh nghiệm từ đề án thành lập Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Trong lĩnh vực khoa học công nghệ có đầu tư 17 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia với số tiền không nhỏ.

Nhưng đến nay, hiệu quả của các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia rất thấp. Trang thiết bị cho những phòng thí nghiệm này đã trở nên lạc hậu. Bản thân những phòng thí nghiệm đó trong thời gian qua cũng không tự sản sinh ra cái gì để tự nuôi – nên cơ quan được giao phụ trách các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia lại kêu gọi Nhà nước tái đầu tư để duy trì hoạt động.

Như vậy, đó là bài toán "chạy đuổi suốt đời", không giải quyết được vấn đề gì vì nó không phải là sự phát triển tự nhiên.

Mục tiêu xây dựng 4 trường ĐH gọi là đẳng cấp quốc tế nằm trong top 200, top 100 hay top 500 có tiêu chuẩn không rõ ràng. Khi tiêu chuẩn không rõ thì tiền chi tiêu cũng dễ lãng phí.

Mục tiêu này còn không hiện thực ở chỗ chúng ta xây 4 trường ĐH đẳng cấp quốc tế trên số “0”, tức là làm 1 trường từ đầu. Trong khi, trường muốn vươn lên đứng vào những trường có tên tuổi trên thế giới phải là một trường có truyền thống. Chúng ta phải dựa vào và lấy những trường cụ thể để xây dựng lên thì mới thành ĐH đẳng cấp quốc tế. Chứ xây tất cả từ đầu với 100 triệu USD cho mỗi trường là không khả thi.

Phải có kế thừa 

- Nhưng thưa ông chọn đường đi đầu tư xây mới sẽ thuận lợi hơn là thẩm định, đánh giá, chọn lựa một mô hình có truyền thống. Bởi nâng cấp từ mô hình sẵn có sẽ động chạm đến việc thay đổi hệ thống của cơ sở đó?

- Thực ra, phát triển giáo dục phải có tính kế thừa về đội ngũ cán bộ, thành quả nghiên cứu và kế thừa về truyền thống. Nếu kỳ vọng xây từ số 0 trở lên cho mới hoàn toàn theo đúng chuẩn quốc tế thì không thể có được.

Hơn nữa, những mô hình trường ĐH mới thì vẫn nằm trong xã hội Việt Nam, chịu hoàn toàn ảnh hưởng của Việt Nam. Do đó tất cả những ưu điểm và hạn chế của Việt Nam cũng sẽ ảnh hưởng.

Với số tiền 400 triệu USD, đầu tư đưa cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài, đầu tư cho những trường hiện tại sẽ hiệu quả hơn.

- Theo ý của ông là nên chọn mục tiêu nâng chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng yêu cầu xã hội chứ không phải là làm một vài nhân tố nổi trội?

- Vâng! Nếu mình đầu tư hết tiền bạc và công sức cho một vài trường lên, trong khi các trường khác vẫn ì ra thì liệu những trường đó có lên mãi được không hay bị tất cả sức ì của hệ thống kéo xuống?

Người đâu để xây trường?

- Nhưng thưa ông, mục tiêu đó được xác định có tính đột phá, thay cho việc đầu tư cho GD hiện đang bị dàn trải?

- Tôi không nghĩ thế. Khi đưa ra bàn, phải xem xét liệu có thể xây dựng 4 trường từ số 0 được không, hay đầu tư cho đào tạo cán bộ. Với 400 triệu USD, có thể đào tạo cán bộ cho rất nhiều trường. Đào tạo cả cán bộ quản lý và cán bộ khoa học. Khi trở về, họ sẽ là những hạt nhân đẩy trường lên.

- Trường ĐH muốn đạt đẳng cấp quốc tế thì những thành tựu khoa học và những kết quả phát minh  là yếu tố quan trọng. Nếu xây dựng trường từ số 0, liệu trong vòng 10-15 năm có được những thành quả về nghiên cứu khoa học tầm cỡ thế giới được thế giới ghi nhận để lọt vào top 100, 200 hay 500?

- Tôi băn khoăn sẽ lấy cán bộ đâu về làm trường ĐH. Có thể quy tụ những cán bộ giỏi của các trường rồi dần dần mời chuyên gia, Việt kiều từ nước ngoài về. Thực tế, giảng viên nước ngoài đang còn ngại, đặc biệt là các nhà khoa học. Họ còn rất nhiều việc nên không có thời gian.

Ở ta đã thành lập Cục Khảo thí kiểm định chất lượng GD thuộc Bộ GD-ĐT. Gần đây, Cục này mới cùng một số trường ĐH đặt vấn đề đánh giá trường ĐH. Ngay lập tức phải có đánh giá các trường ĐH khác là rất khó. Vì trong điều kiện Việt Nam, có nhiều thống kê số liệu chưa chính xác. Tôi nghĩ,  phải tiến đến thành lập các tổ chức kiểm định độc lập với ngành GD thì mới đánh giá khách quan được.

- Cảm ơn ông!