- Quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ đang ngày càng đa dạng hóa trong nhiều lĩnh vực, cả chính trị, kinh tế, an ninh quốc phòng - Phó Chủ nhiệm UB Đối ngoại QH Ngô Quang Xuân đánh giá việc Việt Nam vừa cho phép tàu Mỹ vào lãnh hải tìm kiếm quân nhân mất tích trong chiến tranh (MIA).

Đối thoại về chính trị, an ninh, quân sự

MIA là một trong những vấn đề hậu chiến tranh khá nhạy cảm nhưng góp phần đặt nền móng cho việc bình thường hóa quan hệ hai nước những năm 90. Là một trong những người tham gia đàm phán thời điểm đó, ông đánh giá thế nào về tiến triển hợp tác giữa hai nước trong vấn đề MIA?

- Có thể nói quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ đang ngày càng đa dạng hóa trong nhiều lĩnh vực, cả chính trị, kinh tế, an ninh quốc phòng, văn hóa, nhân đạo. Hợp tác về MIA như một điểm sáng thành công trong tổng thể mối quan hệ song phương này.

Trao trả hài cốt quân nhân Mỹ tại sân bay Đà Nẵng (2006). Ảnh: HC

Đến nay, hai bên đã phối hợp thực hiện được 94 đợt tìm kiếm, Việt Nam đã trao cho Mỹ gần 900 bộ hài cốt. Khi những khả năng tìm kiếm MIA trên đất liền trở nên hạn chế, việc mở rộng các hoạt động trên biển mở ra nhiều triển vọng mới cho việc tìm kiếm MIA.

Đợt tìm kiếm thứ 95, được tiến hành từ 25/4 đến 24/6/2009 với sự tham gia của Bộ Tư lệnh hỗn hợp tìm kiếm POW/MIA Hoa Kỳ (JPAC) và Văn phòng tìm kiếm người mất tích Việt Nam (VNOSMP) với sự hỗ trợ của tàu khảo sát đại dương Bruce Heezen.

Cùng với việc cho phép tàu Mỹ vào lãnh hải tìm kiếm MIA, thời gian qua, Việt Nam và Mỹ cũng có nhiều động thái thúc đẩy hợp tác trên Biển Đông như chống hoạt động bất hợp pháp ma túy, khủng bố, cứu trợ thảm họa trên biển... Ông đánh giá việc này như thế nào?

- Đó là biểu hiện sinh động trên thực tế hợp tác giữa Việt Nam và Mỹ, đó cũng là việc triển khai thực hiện các cam kết của lãnh đạo hai nước, triển khai các chương trình hợp tác giữa các cơ quan đối tác hai bên.

Cũng cần nói thêm, về kinh tế, thương mại, Mỹ đã trở thành thị trường lớn nhất của Việt Nam. Hai bên đã và sẽ trao đổi nhiều đoàn cấp cao, thiết lập các cơ chế đối thoại về chính trị - an ninh - quân sự, lập Nhóm chuyên trách về giáo dục, Tiểu ban hợp tác về khoa học môi trường...

Quan hệ đối tác đặc biệt

Việc Việt Nam chủ động hợp tác với Mỹ theo tinh thần “gác lại quá khứ, hướng tới tương lai” trong các vấn đề hậu chiến tranh, trong đó có MIA, có ý nghĩa gì?

- So với các mối quan hệ song phương trên thế giới, quan hệ Việt - Mỹ thuộc dạng một quan hệ đối tác rất đặc biệt, trong đó vấn đề MIA có vị trí đặc biệt riêng của nó.

Nhưng người Việt Nam đã dũng cảm vượt qua để coi đó như một vấn đề nhân đạo, để hướng tới việc thiện với thông điệp rất rõ ràng là góp phần xây dựng mối quan hệ hợp tác ngày càng tốt hơn giữa hai nước, vì hòa bình, ổn định, phát triển và hạnh phúc cho nhân dân hai nước và thế giới.

Ông vừa trở về từ Mỹ tham dự phiên điều trần tại Hạ viện về vấn đề da cam/dioxin lần thứ hai cũng như dự phiên họp của Nhóm đối thoại Mỹ - Việt về da cam/dioxin. Đây cũng là một trong những vấn đề hậu chiến tranh đang được hai bên hợp tác giải quyết. Theo ông, phía Mỹ có thể làm được gì hơn nữa để cùng Việt Nam giải quyết vấn đề này giống như thành quả hợp tác trong vấn đề MIA 20 năm qua?

- Tại phiên họp lần thứ tư của Nhóm đối thoại Mỹ - Việt và phiên điều trần thứ hai tại Hạ viện Mỹ về da cam/dioxin, đoàn Việt Nam đã nhấn mạnh tuy hợp tác nhiều mặt giữa Mỹ và Việt Nam đã và đang đạt nhiều kết quả tốt, đây là vấn đề còn tồn tại lớn trong tổng thể quan hệ Mỹ - Việt. Cần đưa vấn đề hợp tác giải quyết hậu quả chất độc da cam/dioxin vào lộ trình tổng thể mối quan hệ đó.

Các hạ nghị sĩ Mỹ tham gia phiên điều trần cũng đã yêu cầu phía Mỹ phải có trách nhiệm hợp tác với Việt Nam để giải quyết những hậu quả còn lại này của cuộc chiến tranh.

Các thành viên của Nhóm đối thoại Mỹ - Việt về da cam/dioxin đã đề ra chương trình hoạt động cho thời gian tới, đáng chú ý là xây dựng kế hoạch dài hạn lộ trình giải quyết hậu quả chất độc da cam, kết nối với các viện nghiên cứu hóa học Mỹ - Việt thực hiện các đề tài nghiên cứu đánh giá, kết hợp các nguồn lực công và tư thực hiện các dự án cụ thể.

Phiên họp của Nhóm cũng yêu cầu các thành viên hai bên Mỹ - Việt tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động của 5 dự án truyền thống, nhằm vào ba mục tiêu chính: tẩy và làm sạch đất và môi trường nơi bị phơi nhiễm, dịch vụ giúp đỡ các nạn nhân, vận động nâng cao nhận thức trong chính giới và nhân dân Mỹ về vấn đề chất độc da cam/dioxin, từ đó có những biện pháp cần thiết và nguồn kinh phí lớn hơn hỗ trợ cho việc khắc phục hậu quả do chất độc da cam/dioxin gây ra.

• Xuân Linh