- Hội thảo "Góp ý kiến thực hiện nếp sống văn minh đô thị", ngày 3/11, đã có nhiều ý kiến hay của các nhà khoa học, các chuyên gia sở - ngành TP.HCM, góp phần định hướng giải quyết căn cơ, cụ thể hơn trong việc xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

Hội thảo do Ban Văn hoá - Xã hội, HĐND TP.HCM và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM phối hợp tổ chức.

Xây dựng từ ý thức trẻ nhỏ

Đánh giá việc giáo dục ý thức văn minh đô thị trong trường học vô cùng quan trọng, đại diện Sở Giao thông - Vận tải TP.HCM đặt vấn đề các trường học phải duy trì nội dung bảo đảm trật tự an toàn giao thông trong các buổi sinh hoạt chào cờ đầu tuần, tiết học đầu tiên trong ngày và sinh hoạt chủ nhiệm hàng tuần; dựng các pa nô nơi học sinh ra vào cổng trường để nhắc nhở học sinh phải chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông, thực hiện đúng nếp sống văn minh đô thị.

Nhà khoa học vào cuộc xây dựng văn minh đô thị .Ảnh Vinh Giang

Tuy nhiên, ngày càng nhiều cảnh vi phạm nếp sống văn minh. Quy định không cho học sinh đưa xe phân khối thì các em gửi xe ở những nhà dân, nơi gửi xe tự phát; hiện tượng nói tục chửi thề, không chào hỏi khách tới thăm trường và thầy cô trong trường vẫn tồn tại nhiều.

Ngoài việc kiểm tra chặt, giám sát chặt, xử phạt nghiêm việc vi phạm của học sinh ở trường, trong gia đình các bậc phụ huynh nên hướng các em sống chấp hành luật, nâng cao ý thức văn minh đô thị vì đây chính là bộ mặt TP.HCM trong tương lai. Nếu chỉ môi  trường trường lớp dạy thì chưa đủ.

Đồng tình ý kiến này,  TS. Nguyễn Thị Hậu, Viện phó Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM góp ý: "Đừng đổ hết trách nhiệm vào nhà trường trong việc xây dựng nếp sống VMĐT cho học sinh, như thế tội thầy cô quá vì chương trình giáo dục đã nặng rồi. Gia đình cũng là môi trường giáo dục quan trọng mà ở đó, người lớn là tấm gương thiết thực nhất cho các em nhỏ soi vào, noi theo."

Xử phạt đúng, không "đánh đố" dân

Xử phạt nghiêm nhưng trên cơ sở đi liền tuyên truyền, giáo dục, tạo điều kiện cơ sở vật chất, công ăn việc làm cho người dân thì việc xử phạt mới phát huy tác dụng và người dân mới tiếp thu. Không nên bỏ qua khâu xử phạt vì ý thức người dân đô thị hiện chưa cao - TS. Nguyễn Thị Hậu nói.

Và, vấn đề xử phạt cần phải xác định vai trò Nhà nước trong công tác quản lý, tránh không được "đánh đố" người dân. Chẳng hạn, cần bố trí nhà vệ sinh cho đủ trước khi xử phạt tiểu bậy; hoặc vận động đổ rác đúng quy định, đúng nơi nhưng phải xác định bỏ nơi nào là đúng (Ví dụ: bố trí đầy đủ thùng rác công cộng).  Hiện các cơ sở vật chất nói trên đều rất thiếu - Ông Dư Phước Tân, Trưởng phòng Nghiên cứu Phát triển đô thị lưu ý.

TS. Nguyễn Hữu Nguyên thì phản đối việc xử phạt vì xử phạt nhiều có khi sẽ tích tụ rất nguy hiểm. Nhất là trong hoàn cảnh nhiều người thực thi pháp luật chưa tốt khiến bộ máy pháp luật bị vô hiệu hoá. Ví dụ như, hình ảnh công an ăn tiền hiện vẫn còn thì khó có thể yêu cầu người dân chấp hành đúng luật giao thông. Hay, cứ nhăm nhe xử  phạt bán hàng rong, nhưng người dân buôn bán vỉa hè cho rằng như thế là bất nhân, chặn đường sống của họ. Cần phải tính những cách làm hợp lý khác. 

Ngoài ra, theo ông Nguyên, cần đề cao sự gương mẫu của chính quyền, người dân nhìn chính quyền như thế nào sẽ có cách hành xử như thế.  

Hình ảnh không đẹp nơi đô thị: cởi trần, đá bóng đầu cầu Thủ Thiêm. Ảnh Vinh Giang

Không thể chấp nhận chuyện vi phạm pháp luật, ý thức môi trường như Vedan mà chỉ bị phạt vài  trăm triệu, hay in truyện tranh sex rất nguy hiểm, có thể coi là thuốc độc tiêm nhiễm tâm hồn trẻ thơ mà chỉ phạt vài triệu đồng.

Trong trường hợp như thế này, ít ra cần cách chức ông Giám đốc NXB,  ngoài xử phạt tiền. Như thế mới tránh tình trạng  tái vi phạm. PGS.TS Tạ Văn Thành thẳng thắn.

Đừng đổ lỗi cho dân kém ý thức!

Theo TS. Nguyễn Hữu Nguyên, chủ trương chính sách đưa ra chưa dựa trên cơ sở kinh tế, xã hội, cơ sở hạ tầng phù hợp.

Cụ thể, TP.HCM chỉ có 2,5% diện tích dành cho giao thông trong khi các đô thị phát triển có tới 20% dành cho giao thông trong khi lượng xe máy lưu thông chỉ bằng 1/10  ở ta. Nếu không nhanh chóng tính tới bài toán tăng diện tích dành cho giao thông (bằng đường hầm, cầu vượt...), tăng ích lợi phương tiện giao thông công cộng mà chỉ nhìn vào hiện tượng kẹt xe mà đổ lỗi do dân kém ý thức thì không thể giải quyết được vấn đề. Đây thực chất là nhìn vào hiện tượng chứ không nhìn đúng bản chất.

TS. Nguyễn Hữu Nguyên cho rằng, leo vỉa hè không phải hành vi xấu mà vì không có đường để đi. Trong khi tỷ lệ người đi bộ còn ít, khi những tính toán của Viện phát triển TP.HCM cho thấy kinh tế vỉa hè chiếm một phần rất lớn thì không cần thiết kêu gọi nhường vỉa hè cho người đi bộ mà còn cần tính một phần vỉa hè cho sự mưu sinh của người dân.

Thạc sĩ Dư Phước Tân lấy ví dụ cụ thể: Tại khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng, do đường sá quá sạch nên người dân muốn bỏ rác cũng ngại bỏ xuống đường. Chính phường 8, quận 4 là một trong những phường tiêu biểu đã áp dụng kinh nghiệm này một cách thành công trong việc lát vỉa hè sạch đẹp nhằm góp phần nâng cao nhận thức người dân không xả rác và nâng cấp mặt tiền nhà cho khang trang sạch đẹp.

"Vì thế, chính quyền cần triệt để xoá bỏ các môi trường tạo thuận lợi cho các vi phạm như xả rác, như để các bãi cỏ hoang tồn tại, có nhiều nhà VSCC hơn, nhiều thùng rác hơn. Một môi trường sạch đẹp sẽ hạn chế các hành vi xả rác, mất vệ sinh", ông Tân nói.

• Vinh Giang