- Trao đổi với VietNamNet, Phó Chủ tịch MTTQ TP.HCM Lê Hiếu Đằng cho rằng, người dân TP.HCM luôn sống trong tinh thần bất an. Một điểm nhấn đổi thay bộ mặt đô thị TP.HCM là thực hiện nếp sống văn minh đô thị, và nên kéo dài chủ đề này trong nhiều năm.

Người dân luôn bất an!

Ông Lê Hiếu Đằng

- Nhìn lại những năm gần đây, theo ông, xã hội TP.HCM có những điểm gì nổi bật?

- Điểm nổi bật nhất là người dân luôn sống trong trạng thái bất an. Gần đây, GS. Chu Phạm Ngọc Sơn cho hay, con số 70% thực phẩm mà người dân TP.HCM hằng ngày vẫn ăn là không an toàn. Cái ăn thì thế, còn cái ở, đi đứng thì ra ngõ gặp tắc đường, đụng xe, triều cường dâng ngập lụt, báo động ô nhiễm rác thải hàng ngày… Đấy đều là những khổ tâm mà người dân đô thị TP.HCM phải chịu như những gánh nặng.

Còn vấn đề nữa, không phải trực tiếp trước mắt mà trong tương lai, là ô nhiễm tinh thần trong giới trẻ. Thanh thiếu niên hiện tiếp xúc với quá nhiều những trào lưu văn hoá không tốt đẹp. Phim ảnh, truyện tranh, game kích động, kích dục, khiêu dâm không qua quản lý, rất dễ tiếp xúc. Điều này vẫn là nỗi lo của nhiều sở ngành.

Đó cũng là nguyên do vì sao xã hội ngày càng phát triển mà ngày càng nhiều nạn bạo hành gia đình, ngày càng cướp giật dã man, trắng trợn, tội phạm thanh thiếu niên ngày càng nhiều.

- Xử lí rác thải là một trong 7 chương trình trọng điểm TP.HCM đã cơ bản hoàn thành trong nửa nhiệm kì vừa qua?

- Nói là cơ bản hoàn thành tôi e rằng lạc quan quá sớm. Vẫn còn rất nhiều con kênh rạch TP.HCM bị rác bức tử. Việc xử lí rác cuối cùng vẫn chỉ dừng ở khâu chôn lấp, bà con xung quanh khu chứa rác vẫn kêu trời vì ô nhiễm, hôi thối.

Hiện nhiều khu công nghiệp thải nước thải chưa qua xử lí, hàng chục bệnh viện, trung tâm y tế không có hệ thống xử lí nước thải hoặc có mà quá xuống cấp không đạt yêu cầu. Bên cạnh đó việc xả lén phân hầm cầu vẫn còn… Bao nhiêu nguồn ô nhiễm, vi trùng xả vào tự nhiên như thế thì chưa thể là thành tựu đạt được.

- Theo ông, nguyên do nào khiến TP.HCM nhiều năm gần đây vẫn luẩn quẩn những vấn đề này?

- Do cấp quản lí yếu kém, thiếu kiên quyết. Một thành phố sau chiến tranh chưa lâu, người dân nhập cư nhiều, đành rằng sẽ có những khó khăn lâu giải quyết được. Nhưng nếu quản lí tốt, có tầm nhìn lâu năm thì sẽ không đến nỗi càng tính càng rối.

Tắc đường, đụng xe, ngập lụt... là những khổ tâm mà người dân đô thị TP.HCM phải chịu. (Ảnh: Trần Duy)

Ví dụ như, phát triển xe bus ở TP.HCM 6, 7 năm rồi nhưng không đạt được 10% như mong đợi. Nguyên do là không có sự đồng bộ trong quy hoạch tuyến xe bus, việc giữ trật tự giao thông để không gây ách tắc, chồng chéo. Vì thế, người dân không thấy được sự tiện lợi trong việc đi xe bus.

Hay việc truyện tranh khiêu dâm, kích động, khi rà soát, kiểm tra thì làm chặt nhưng xử phạt chưa đủ nghiêm để có thể răn đe các đầu nậu sách. Vì thế cứ phạt xong, thu xong lại ra sách mới. Dăm ba năm mới kiểm tra chặt, mới ồn ã chứ không làm thường xuyên thì khó giải quyết triệt để được.

Nên kéo dài nhiều năm văn minh đô thị

- Năm văn minh đô thị 2008 đã có những thay đổi đáng kể nếp sống văn minh đô thị TP.HCM?

- Một năm sẽ không thể giải được bài toán văn minh đô thị. Hiện vẫn có những nơi chúng ta đang bó tay dù ở chặng cuối của năm rồi. Ví dụ như, trước cổng Bệnh viện  Đại học Y dược, Bệnh viện Chợ Rẫy, Trưởng ban chỉ đạo nếp sống văn minh đô thị Nguyễn Thị Thu Hà đã ngồi cùng ban giám đốc bệnh viện nhưng chưa có cách giải quyết triệt để.

Có những điểm biến chuyển đáng kể trong năm 2008, như: thùng rác được lắp nhiều hơn, tuy nhiều tuyến vẫn chưa lắp đầy đủ, rác xả vẫn vô lối; mô hình nhà vệ sinh công cộng phân bố rộng hơn; nhiều tuyến đường đã dọn dẹp gọn gàng nhưng phần lớn vẫn bị lấn chiếm… Đã bớt nạn vượt đèn đỏ, phóng nhanh vượt ẩu nhưng ngày càng tắc đường trầm trọng.

Theo tôi, nói thành phố văn minh thì cái đập vào mắt trước tiên là trật tự đô thị và vệ sinh đô thị phải đạt yêu cầu. Trong đó chủ yếu là trật tự lòng lề đường và rác thải vệ sinh thì chúng ta lại chưa giải quyết được nên chưa đạt yêu cầu.

- Phải chăng phần nhiều người dân TP.HCM chưa có nếp sống thị dân nên việc thực hiện nếp sống này trở nên khó khăn?

- Đúng vậy. Rất nhiều người dân nhập cư lên TP.HCM làm ăn, sinh sống là từ các vùng quê từ Bắc tới Nam. Hầu hết họ chưa có ý thức thị dân, nặng về ý thức nông thôn, cứ “đường làng là của chúng ta”, thích lấn chiếm cứ lấn chiếm, vứt rác cứ vứt, thậm chí có khi cứ mặc sức khạc nhổ. Có thể nói rất khó khăn để buộc người ta bỏ nếp sống đã hình thành mấy chục năm trong đời. Nhưng nếu có cách thì vì văn minh, vì đúng, đẹp sẽ thực hiện được…

Ví dụ, trong hoàn cảnh đời sống khó khăn, nhiều người dân phải bươn chải, phải sử dụng một phần lòng lề đường làm kế sinh nhai. Không ai muốn cứ trong tư thế chạy vì nay đuổi mai đuổi. Việc của chính quyền là phải sắp xếp cho ngăn nắp, một phần lề đường tạo điều kiện cho người dân làm ăn, ngược lại cần nghiêm khắc yêu cầu họ không vi phạm phần đường còn lại dành cho người đi bộ. Nếu tạo điều kiện rồi vẫn vi phạm thì nghiêm túc xử phạt. Cách làm này, nhất định người dân sẽ chấp nhận.

Xử phạt nghiêm là đúng, nhưng trước khi xử phạt nghiêm cần có sự vận động khéo léo, sắp xếp tạo điều kiện cho người dân thực hiện nếp sống văn minh. Khi không chú trọng việc vận động, không sắp xếp, không xây dựng cơ sở hạ tầng phù hợp với sự phát triển mà chú ý xử phạt hơn những việc khác thì e rằng khó có kết quả mong muốn.

- Việc tiếp tục chủ đề năm văn minh đô thị 2009 có thể sẽ đủ thời gian, đủ kinh nghiệm để TP.HCM thực hiện tốt nếp sống văn minh?

- Thời gian cho việc thực hiện nếp sống văn minh đô thị không thể đặt ra giới hạn. Tôi ủng hộ việc kéo dài thời gian. Ủng hộ việc tập trung chủ đề trong năm tới. Nhưng theo tôi không chỉ hai năm mà nên kéo dài thêm thời gian nhiều năm tới. Phải coi văn minh đô thị là chủ đề song song với những chủ đề khác của các năm. Khi đã thành nếp, thành khuôn rồi mới ngưng thì mới là có kết quả lâu dài.

- Xin cảm ơn ông!

•  Vinh Giang