- Lý giải việc tăng phí công chứng và chứng thực, Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường cho hay đây là điều phù hợp với xu thế chung và công bằng.

Dịch vụ chất xám

- Trong khi chi phí hành chính đều có xu hướng giảm thì mới đây, với hai thông tư liên tịch số 91 và 92 quy định về mức phí mới đối với công chứng và chứng thực bản sao, do Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp ban hành, lệ phí công chứng, chứng thực lại tăng cao so với hiện nay. Bộ trưởng lý giải điều này như thế nào?

Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường: "Giá trị của bất động sản sau nhiều năm đã tăng rất cao, nên mức thu mới đội lên". Ảnh: VNN

Sự thay đổi của việc thu phí thay vì lệ phí công chứng là công bằng, vì điều này đảm bảo Nhà nước không lấy tiền nộp thuế của dân để nuôi các phòng công chứng. Nếu lấy thuế nuôi hoạt động của các phòng công chứng nhà nước thì người dân ai cũng phải chịu, dù không được hưởng dịch vụ. Thực tế, đa số người dân không thực hiện những giao dịch bị nâng phí này. Đây là cách làm công bằng.

Hơn nữa, mức tăng trung bình của các phí công chứng so với lệ phí công chứng năm 2001 chỉ gấp đôi. Cũng có những trường hợp phí công chứng chỉ 20 nghìn đồng, hoặc công chứng giao dịch mua bán một căn nhà trị giá dưới 1 tỷ đồng cũng chỉ phải nộp 100 nghìn đồng. Nếu chỉ đề cập một vài trường hợp tăng gấp 10 - 20 lần là phiến diện, dễ gây bức xúc trong dân.

Khác với thông tư liên tịch số 93/2001/TTLT ngày 21/1/2001, thông tư số 91/2008/TTLT thay đổi cách tính. Chúng ta quay trở về cách tính của thông tư số 84/1992/TT-LB, tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị tài sản hoặc giá trị hợp đồng, giao dịch được công chứng. Theo thông tư 93 hiện đang áp dụng, chúng ta ấn định trước mức tiền phải đóng.

So với năm 1992, cách đây 16 năm, thì số tiền thu theo thông tư mới chỉ bằng 1/2 so với mức thu lệ phí công chứng của năm 1992. Trước đây, ngoài con số thu tuyệt đối thì phần cộng thêm dao động từ 0,1 - 0,2% giá trị tài sản hoặc giá trị hợp đồng, giao dịch. Hiện nay, mức thu cao nhất cũng chỉ chiếm 0,1% giá trị tài sản hoặc giá trị hợp đồng.

Vấn đề là giá trị của bất động sản sau nhiều năm đã tăng rất cao, nên mức thu mới đội lên như vậy.

Tránh lách luật

- Đâu là ưu điểm của cách tính phí mới, thưa ông?

Cách tính phí theo tỷ lệ phần trăm này cũng giảm được nguy cơ các đối tượng nộp thuế lách luận, điều chỉnh giá trị tài sản hợp đồng, giao dịch để tránh nộp thuế cao khi khoảng cách giữa các mức thu tương đối lớn như hiện nay. Ví dụ, trường hợp tài sản có giá trị 2 tỷ đồng thì mức thu phí tương ứng là 1 triệu đồng, trong khi giá trị tài sản chỉ giảm 1 đồng thì mức thu lệ phí tương ứng chỉ còn 500 nghìn đồng.

Hơn nữa, đó mới chỉ là quy định trần. Mức thu bao nhiêu ở từng địa phương thuộc quyền quyết định của HĐND cấp tỉnh, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, khả năng ngân sách địa phương, mặt bằng thu nhập của địa phương... Các sở tư pháp, sở tài chính các tỉnh có trách nhiệm tham mưu cho HĐND đưa ra quyết định. Cách nêu của báo chí hiện nay dễ gây hiểu nhầm trong dư luận.

Lệ phí chỉ là khoản bù đắp cho phần ngân sách chưa đủ cho hoạt động. Ở nhiều địa phương vẫn còn tình trạng bất cập như không có máy phô-tô phục vụ phô-tô công chứng, nhất là vùng sâu, vùng xa, kiếm đâu ra dịch vụ phô-tô. Trong khi đó, ngân sách địa phương chưa sẵn sàng, cần có đóng góp từ dân, những người có nhu cầu dịch vụ này, để có thể trang bị thiết bị. Chính người dân sẽ góp phần vào trang bị phương tiện để giúp cho họ.

- Với mức tăng cao như vậy, liệu người dân có đủ khả năng chi trả?

Ban hành thông tư 2 năm sau khi Luật Công chứng ra đời, chúng ta đã làm khá chậm với quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Các địa phương đã xây dựng đề án thu phí có tính toán đến khả năng chi trả. Trên cơ sở đề nghị của các sở tư pháp và sở tài chính gửi lên Trung ương, chúng tôi đã tiến hành khảo sát liên ngành về vấn đề này. Sau khi xây dựng thông tư, chúng tôi đã tiến hành lấy ý kiến ở các sở, ngành liên quan. Nghĩa là, hai thông tư là sản phẩm của quá trình làm rất cẩn trọng.

Mức phí chung

- Quyết định tăng phí này có liên quan gì đến sự ra đời các văn phòng công chứng tư thời gian gần đây?

Có 3 thực tế cần nhìn vào khi xem xét vấn đề phí công chứng.

Một là, cùng với việc ra đời Luật Công chứng năm 2006, chúng ta tiến hành xã hội hoá hoạt động này với việc cho thành lập các văn phòng công chứng hoạt động hoàn toàn như một doanh nghiệp, nghĩa là họ phải đóng thuế, tự nuôi bộ máy, thuê văn phòng, mua sắm thiết bị.

Với các phòng công chứng nhà nước trước đây được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động thì từ ngày 1/1/2008 sẽ trở thành đơn vị sự nghiệp tự trang trải, hoạt động theo loại hình doanh nghiệp và phải tự chủ về tài chính. Do đó, lệ phí chuyển sang phí.

Nói cách khác, bản thân các phòng công chứng nhà nước cũng không được Nhà nước lấy tiền của dân để nuôi bộ máy, mà chỉ những người có nhu cầu và sử dụng dịch vụ công chứng mới phải chịu khoản này. Để thống nhất hoạt động, thông tư mới quy định mức thu phí công chứng áp dụng thống nhất đối với phòng công chứng nhà nước và văn phòng công chứng tư.

Hai là, chúng ta cần phải xem xét các khoản phí này trên cơ sở mặt bằng giá, tốc độ lạm phát. Từ năm 2001 đến nay, tất cả các chi phí đầu vào cho hoạt động công chứng đều tăng lên. Riêng mức lương, hiện chúng ta đang áp dụng Thông tư liên tịch số 93/2001/TTLT ngày 21/1/2001, trong khi đó, lương tối thiểu của năm 2001 chỉ là 270 nghìn đồng, trong khi bây giờ đã gấp 2,6 lần, chưa kể sắp tới sẽ nâng mức lương tối thiểu lên. Do đó, mức thu tăng lên là dễ hiểu.

Ba là, giá bất động sản so với năm 2001 tăng lên rất nhiều lần. Năm 2001, giá của một ngôi nhà 1 tỷ đồng đã là rất lớn, nhưng bây giờ thì khác. Đây là nhân tố gây đội mức thu từ giao dịch, hợp đồng.

• Phương Loan ghi