- Cuộc thảo luận gần một ngày về Đề án đổi mới cơ chế tài chính cho giáo dục hôm nay (8/6) được Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên "chốt" là "thú vị" do có nhiều quan điểm trái chiều. Có đại biểu ví đây là một cuộc họp phụ huynh để bàn bạc về tài chính, mà Bộ GD&ĐT là giáo viên chủ nhiệm, còn phụ huynh chính là đại biểu và cử tri.

Khẳng định mục tiêu đổi mới cơ chế tài chính giáo dục là cần thiết, song các ý kiến chưa tán thành đều cho rằng đề án "đụng đến miếng cơm manh áo người dân" nhưng chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi là đánh giá tình hình sử dụng quản lý tài chính giáo dục, chất lượng giáo dục và hiệu quả sử dụng đồng tiền.

Chạy trường, chạy việc tính vào đâu?

Lý do chọn tỷ lệ học phí 6% được Bộ GD&ĐT giải thích là dựa trên điều tra về tỉ lệ chi tiêu cho giáo dục so với thu nhập hộ gia đình ở Việt Nam, như năm 2002 là 6,1%, năm 2004 6,3%, năm 2006 6,4% và 2008: 6,6%.

ĐB Hoàng Văn Toàn: "Vĩnh Phúc đã miễn phí cho mầm non". Ảnh: TTXVN

Nhưng nhiều ĐB chỉ ra, các gia đình đều phải móc hầu bao cho các khoản đóng góp không có chứng từ, thậm chí tiền lót tay chạy trường, chạy việc sau khi con em tốt nghiệp thì nên tính vào đâu? Nhất là khi chất lượng đào tạo chưa đạt yêu cầu, đa số vẫn phải đào tạo lại.

Theo ĐB Võ Đình Tuyến, lấy lý do trượt giá để tăng học phí là không thỏa đáng vì đâu riêng ngành giáo dục  "trượt giá".

Các gia đình, nhất là học sinh tỉnh xa về thành phố phải chịu bao phí tổn ăn ở, đi lại. Cộng tất cả các khoản, mỗi tháng, sinh viên ĐH phải chi tối thiểu 2.500.000 đồng, trong lúc bình quân thu nhập của công nhân là 1.000.000 đồng/tháng, còn cán bộ công chức khoảng 2.000.000 đồng. Do đó, tiến độ tăng học phí ĐH từ 180.000 đồng lên 500.000 - 800.000 đồng năm 2014 là quá cao.

"Lỗi của học sinh mầm non lớn quá"

Nhiều ĐB muốn xem xét miễn học phí cho bậc mầm non, để đảm bảo mục tiêu đến 2015, ít nhất 95% trẻ em dưới 5 tuổi được đi học.

Theo ĐB tỉnh miền núi Tuyên Quang Phan Thị Mỹ Bình, phụ huynh ở đây phải góp rau, củi, gạo, thay phiên nhau đi nấu cơm cho con em mình ăn vì không có tiền nộp.

ĐB Hoàng Văn Toàn cho hay, Vĩnh Phúc đã miễn học phí 2 năm nay, số trẻ đi học tăng đáng kể, cha mẹ đang ở độ tuổi sung sức rất yên tâm cống hiến.

Cho rằng đã đến lúc Nhà nước không nên tiếp tục nói "không" với mầm non, ông Lê Văn Cuông thú nhận, các số liệu về mầm non của Bộ làm Quốc hội phát hoảng. Vì nếu bao cấp toàn phần bậc mầm non, số trẻ đến lớp sẽ tăng lên 6 triệu em, Nhà nước phải chi thêm 5.360 tỷ đồng, sẽ không còn tiền cho các bậc học khác.

ĐB Toàn "than": "Thế thì các bậc học công lập khác phải ngừng hoạt động. Lỗi của học sinh mầm non lớn quá".

Không phải đóng thêm, trừ tự nguyện

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân: Thực hiện cơ chế học phí mới nghĩa là phụ huynh không phải đóng thêm, chỉ trừ những người tự nguyện muốn đóng góp.  Ảnh: LN

Lộ trình tăng học phí trên nguyên tắc gia đình đóng bao nhiêu, còn lại Nhà nước lo. "Chi phí bình quân cho mầm non, phổ thông là 2,9triệu/người, nếu là học sinh miền núi khó khăn thì Nhà nước bao, còn ở thành phố, nếu gia đình chỉ đóng được 900.000 thì Nhà nước bù".

Phó Thủ tướng giải thích, 6% là bình quân của các vùng. Như Lạng Sơn, vùng thành phố sẽ đóng góp nhiều hơn, từ 2.000-25.000 đồng, còn ở thị trấn, miền núi giảm từ 10.000-14.000 đồng.

Ở Thanh Hóa, có 5 vùng để tính học phí, ở thành phố và ngoại thành thị trấn, vùng đồng bằng sẽ đóng cao hơn hoặc như cũ. 3 vùng còn lại không phải đóng thêm.

Cũng theo Phó Thủ tướng, thực hiện cơ chế học phí mới nghĩa là phụ huynh không phải đóng thêm, chỉ trừ những người tự nguyện muốn đóng góp và sẽ khuyến khích để có cách thu nhận phù hợp.

"Nếu QH thông qua thì năm nay tập trung triển khai quyết liệt 7 giải pháp liên quan đến mức học phí. 2009 riêng về đào tạo nghề thì có điều chỉnh được mức bù một phần mất giá, chuẩn bị ngân sách cho 2010, 2011. Năm 2012 sơ kết, 2014 tổng kết", ông Nhân nói.

Nếu Đề án được thông qua vào cuối kỳ họp, QH sẽ ra nghị quyết về chủ trương định hướng đổi mới một số cơ chế tài chính trong giáo dục đào tạo.

• Lê Nhung