- Dự thảo Luật Quy hoạch đô thị  vừa trình Quốc hội để góp ý nhưng đã bị rất nhiều nhà nghiên cứu khoa học phản đối. Có nhiều ý kiến cho rằng: luật này quá dài dòng, nặng về cầm tay chỉ việc và một số điều khoản không phù hợp với thực tế quy hoạch đô thị hiện nay.

Để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi vì sao dự thảo Luật Quy hoạch đô thị (QHĐT) vừa mới soạn thảo, dự kiến trình Quốc hội đã bị rất nhiều người phản đối; tính khả thi của dự luật này sẽ đi đến đâu…, VietNamNet đã có buổi làm việc với TS Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam, Viện trưởng Viện nghiên cứu Đô thị và phát triển hạ tầng.

Về vai trò của Luật Quy hoạch đô thị, ông Liêm cho rằng: việc ra đời đạo luật này là rất quan trọng và phù hợp với tốc độ phát triển đô thị chóng mặt ở Việt Nam. Tuy nhiên, trước khi đưa vào áp dụng thực tế, các nhà làm luật phải xem xét lại một số vấn đề không nên đưa vào. Bởi, nó chỉ ở mức nghị định là phù hợp hơn.

Luật này phải có từ lâu rồi mới đúng

- Theo ông, tại sao phải cho ra đời Luật Quy hoạch đô thị?

- Về QHĐT, từ lâu chúng ta đã có những văn bản ở mức nghị định. Nhưng đến thời điểm hiện tại, phải nâng lên thành luật thì mới phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế thị trường. Thực ra, Luật QHĐT phải có từ lâu mới đúng. Thế nhưng, vì chúng ta  chưa có kinh nghiệm nên mới chỉ dừng lại ở mức độ nghị định mà thôi. 

TS. Phạm Sỹ Liêm: "Luật Quy hoạch đô thị là rất cần thiết, phù hợp với tốc độ phát triển của đô thị hiện nay. Tuy nhiên, phải cắt bỏ những cái làng nhàng. Luật phải ngắn gọn, súc tích và có tính bao quát lớn". Ảnh: Duy Tuấn

Quy hoạch bây giờ khác với quy hoach thời ngày xưa. Quy hoạch bây giờ phải gắn với nền kinh tế thị trường. Đối với đô thị, rất cần đất đai. Mà đất đai thì phải sử dụng theo quy hoạch và có hiệu quả. Mà thị trường lại có khả năng ấy, thông qua giá cả làm cho đất đai sử dụng có hiệu quả hơn.  

Tuy nhiên, thị trường cũng có những mặt mạnh và hạn chế nhất định. Thị trường ngày nay có 2 nhược điểm: thứ nhất là phân hóa giàu nghèo, tạo ra sự bất bình đẳng; thứ 2 là vắt kiệt tài nguyên, gây ô nhiễm. Vì thế, chính quyền phải có những quyết định để khắc phục những hạn chế của thị trường. Có nhiều công cụ, nhưng công cụ hàng đầu để khắc phục hạn chế của thị trường là luật.

Để cho công cụ có hiệu quả nhất định thì phải nâng lên thành luật chứ ở mức độ nghị định thì chưa đủ. Bởi thị trường hoạt động theo luật cho nên mình buộc phải có luật để điều chỉnh những hoạt động của thị trường.

Phải có luật để không ai có thể tùy tiện làm sai, kể cả những người cầm quyền.

Luật sao cứ phải "cầm tay chỉ việc"?

- Tính cần thiết của Luật QHĐT là vậy, nhưng vì sao dự thảo Luật QHĐT vừa mới ra đời lại bị hàng loạt nhà khoa học đồng loạt phản đối?

Ở các nước phát triển, Luật QHĐT thường ngắn gọn và súc tích. Sau khi có luật, muốn thực hiện ra làm sao thì đã có các văn bản hướng dẫn.

Còn dự thảo Luật QHĐT ở nước ta có nhiều điều chỉ nên dừng lại ở mức nghị định thì lại đưa thành luật. Tuy là tỉ mỉ, “cầm tay chỉ việc” nhưng lại không có một chế tài nhất định. Vì không có chế tài nhất định nên nhiều người sẵn sàng làm sai. Cho nên, luật phải nói rõ ràng rằng: ai vi phạm thì phải xử lý theo điều nào, khoản nào của luật dân sự.

Hiện chúng ta đang nặng với những lối tư duy của thế kỷ 20. Mà cái chúng ta cần là tư duy về quy hoạch của những người ở thế kỷ 21, phải có sự đổi mới.

Trong luật có nhiều cái còn phải bàn lại, ví dụ như coi kiến trúc sư trưởng như là người thực hiện quy hoạch đô thị. Cái này hoàn toàn không ổn.

- Theo ông, tại sao Kiến trúc sư trưởng là mô hình đã thất bại rồi mà vẫn đưa vào dự luật??

Kiến trúc sư trưởng (KTST) có thể có, tôi không phản đối nhưng đưa vào luật thì không cần thiết. KTST đã thực hiện thí điểm gần 10 năm ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh nhưng không hiệu quả và đã thay sang mô hình sở kiến trúc quy hoạch.

Qua 10 năm thực hiện mô hình KTST không thành, chúng ta vẫn chưa có một văn bản tổng kết mô hình  này; chưa nói rõ họ đã làm được cái gì và chưa làm được cái gì trong 10 năm. 

Muốn đưa mô hình này vào thì vào, muốn xoá thì xoá… nên những chức danh đó nay có mai không là chuyện bình thường.

Theo ông, sau khi đã được Quốc hội phê chuẩn, hiệu quả của Luật QHĐT sẽ thành công đến đâu?

- Luật QHĐT sẽ là công cụ để Chính phủ điều tiết thị trường. Nhưng, cũng cần phải nói thêm rằng: công cụ có sắc bén hay không là tùy thuộc ở người nắm công cụ, người thực thi luật.

Theo tôi, tuy chúng ta đang nỗ lực để cho ra đời Luật QHĐT, nhưng nếu đưa vào thì phải có hiệu quả. Mà muốn có hiệu quả thì nó phải rõ ràng, rành mạch, ngắn gọn và súc tích. Những cái không cần thiết thì không nên đưa vào luật làm gì, chỉ nên tồn tại ở mức nghị định là đủ.  

- Trong cuộc Hội thảo ngày 28/4, ông có nói rằng: “Luật kiểu này có cũng được, không có cũng chả sao”. Ông có thể lý giải thêm về vấn đề này? 

Ý tôi muốn nói là nếu cứ đưa vào luật những điều làng nhàng, không quan trọng thì sẽ mất tính thực thi của luật. Tôi muốn sau khi ra đời, đạo luật này phải phát huy hiệu quả. Muốn vậy, phải thật ngắn gọn, súc tích và mang tính bao quát hơn.

Một vấn đề nữa khiến nhiều người phản đối là tính khả thi của luật QHĐT sẽ đi đến đâu. Nếu chúng ta không nghiên cứu kỹ thì nó sẽ không phù hợp với thực tế và bị thực tế bỏ qua.

Tôi biết Luật QHĐT là rất quan trọng nhưng không phải vì thế mà làm ẩu. Nếu luật ra đời mà không phát huy tính khả thi của nó thì luật sẽ “chết”. Mà để sửa đổi luật thì rất phức tạp.

• Hoàng Sang - Duy Tuấn