- Chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật biển TP.HCM, nguyên Viện trưởng Học viện Hải quân, phân tích về vị trí của vịnh Vân Phong đối với quốc phòng và những tác động đến lĩnh vực này nếu xây dựng nhà máy thép tại khu vực vịnh.

Ông Lâm nói: "Cần xem xét các dự án đầu tư vào Vân Phong trong điều kiện Vân Phong là vị trí trọng yếu về quốc phòng".

Nơi hiếm có cho hải quân

Chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm. (ảnh: PC)

- Vân Phong là nơi hiếm có dành cho hải quân sơ tán, vì có núi che chắn kín. Mặt khác, Vân Phong rất gần và liên quan mật thiết với Cam Ranh, một căn cứ quân sự tổng hợp với những yếu tố đắc địa: có núi cao vây quanh một cách kín đáo, dễ phòng thủ đồng thời dễ tấn công, dễ khống chế đường biển... được nhiều nước quan tâm. Điều này càng khiến Vân Phong có vị trí quan trọng về quốc phòng, không thể xem thường.

Làm gì cũng cần xem xét cả hai lợi ích: kinh tế và quốc phòng. Đừng vì lợi ích kinh tế trước mắt mà quên mất nhiệm vụ quốc phòng.

- Có nhiều ý kiến đặt Vân Phong trong tương quan cạnh tranh giữa các nước, ông có nhìn nhận gì về khía cạnh này?

- Trong tương quan thế lực giữa các nước, không loại trừ trường hợp một số nước giàu tìm cách kìm hãm sự lớn mạnh của nước khác, để hạn chế khả năng cạnh tranh. Nhà đầu tư nào khi bỏ tiền ra cũng tính toán kỹ làm sao thu lợi về nhiều nhất. Vân Phong là nơi ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của Việt Nam trong tương lai. Chúng ta cần xem xét kỹ lợi ích lâu dài của đất nước.

Nguy cơ bị hạn chế phát triển

Vân Phong nằm ở tuyến hàng hải quốc tế, có vị trí thuận lợi hơn so với Hồng Kông và Singapore. (ảnh tư liệu)

- Ông có thể so sánh giữa lợi ích do nhà máy thép mang lại trong trường hợp dự án được thông qua và lợi ích từ một vịnh Vân Phong được giữ nguyên diện tích để phát triển cảng trung chuyển?

- Đứng về lợi ích gần, nhà máy thép chỉ sau vài năm đầu tư là có thể sản xuất, đóng thuế cho Nhà nước, trong khi đầu tư vào vịnh Vân Phong phải bỏ ra hàng chục tỷ USD trong vài chục năm.

Nhưng, dự án nhà máy thép chiếm một phần lớn diện tích của Vân Phong, khiến diện tích còn lại không đủ để xây dựng cảng trung chuyển quốc tế theo đúng yêu cầu. Xem xét lợi ích mang tính quyết định từ các cảng trung chuyển quốc tế đối với các quốc gia có thể thấy lợi ích lâu dài của Vân Phong.

Mặt khác, bài học từ nhà máy Hyundai - Vinashin của Hàn Quốc tại khu vực phía Nam Vân Phong là quá rõ. Ban đầu nhà đầu tư khẳng định dự án sẽ không gây ô nhiễm, nhưng bây giờ ô nhiễm từ hạt Nix không thể giải quyết được. Nhà máy thép này có công suất 8 triệu tấn/năm lại kèm theo một nhà máy nhiệt điện chạy bằng than, dầu hay gas đều gây ô nhiễm rất lớn.

Hiện nay, các nước đều hướng tới sản xuất sạch nên không thể thực hiện các dự án gây ô nhiễm trong nước, phải tìm cách đẩy ra nước ngoài. Vấn đề này cũng cần đặc biệt coi trọng.

Trước mắt, cần tổ chức hội thảo khoa học về Vân Phong, phân tích rõ những tác động nếu đầu tư vào khu vực này, với sự tham dự của những nhà nghiên cứu hàng đầu trong nước, quốc tế.

• Phạm Cường