- Tư tưởng cục bộ, tâm lý tiểu nông, chỉ chăm chút mảnh ruộng nhà mình, đèn nhà ai nhà nấy rạng, thiếu sự phối hợp theo chiều dọc và chiều ngang giữa các cơ quan quản lý nhà nước tạo sự tác động nhiều chiều ngược nhau, làm nên ngẫu lực triệt tiêu cố gắng của nhau.

Não trạng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước ngày nay không chỉ có hiện tượng hành dân mà còn đùn đẩy nhau giữa các cơ quan công quyền. Nhận thấy khuyết tật trên, sau nhiều năm thực hiện “một cửa”, gần đây Thủ tướng Chính phủ quyết định triển khai “một cửa liên thông” (Quyết định 93/2007/QĐ-TTg) để hoàn thiện hơn, hiệu lực hơn nhằm đổi mới phương thức làm việc của cơ quan công quyền…

Khuyết tật của nền hành chính lâu nay đã được đề cập nhiều nhất là mối quan hệ trên dưới không thông suốt. (Ảnh: VNN)

Cơ quan này giảm thủ tục A, cơ quan khác đòi phải có thủ tục A thì mới giải quyết tiếp, muốn đăng ký hộ khẩu đòi có chủ quyền nhà, muốn cấp chủ quyền nhà đòi có hộ khẩu. Cấp chủ quyền nhà, cơ quan nhà đất đo diện tích, đi đóng thuế thì cơ quan thuế đo lại đất, nghĩa là không tin nhau.

Cơ quan này thì lo thu hút tàu vô cảng, giải phóng tàu nhanh, cơ quan khác thì đi đặt trạm tận thu tiền phí làm ách tắc hàng hoá. Đúng là lợi bất cập hại. Có thể nói mạnh ai nấy làm. 

Khuyết tật của nền hành chính lâu nay đã được đề cập nhiều nhất là mối quan hệ trên dưới không thông suốt. Căn bệnh này thường được gọi một cách khôi hài đầy ẩn dụ là “Trên bảo dưới không nghe”. Điều này trái với tính chất của nền hành chính là tính thứ bậc, tính mệnh lệnh đơn phương và tính chấp hành.

Tuy nhiên, một khuyết tật không kém phần nguy hại là mối quan hệ phối hợp theo chiều ngang cũng bất cập không kém. Các cơ quan cứ theo thói quen mà làm, không chịu nhìn lên, nhìn ngang, nhìn xuống để điều chỉnh hành vi. Bằng chứng là người làm quy hoạch cứ làm, người cấp phép xây dựng cứ cấp… Cuối cùng, hậu quả là phải đập bỏ hàng trăm nhà, suy cho cùng cũng là của cải xã hội. Một sự lãng phí sức dân.

Đấy là ở cơ sở ở địa phương, còn ở tầm vĩ mô của các bộ, ngành trung ương tình hình cũng không sáng sủa gì. Tại phiên họp vừa qua khi các vị Bộ trưởng trả lời chất vấn trước Quốc hội, mọi người đều thấy rõ tình hình dự báo sản lượng lúa gạo có vấn đề, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về giống, sản lượng năng suất lúa, mùa vụ; Bộ Tài nguyên Môi trường thống kê diện tích đất đưa vào sàn xuất từng vụ; trong khi đó Bộ Công thương lo thị trường trong nước xuất khẩu… Ba bộ phối hợp không tốt, do đó số liệu “vênh nhau” đưa đến dự báo sai.

Người dân ăn vào có chuyện ngộ độc xảy ra lúc ấy mới đến Bộ Y Tế chịu trách nhiệm … ?!

Có chuyện phải đưa lên Thủ Tướng xử lý thì mới xong. Thí dụ như chuyện xử lý Vedan, lúc đầu có sự đùn đẩy trách nhiệm giữa Bộ Tài nguyên Môi trường và UBND Tỉnh đồng Nai, cuối cùng Thủ tướng phải ra tay mặc dù Bộ và tỉnh đều được giao trách nhiệm và có đủ thẩm quyền xử lý.

Trong phiên trả lời chất vấn trước Quốc hội Thủ tướng nhiều lần nhắc tới "cộng đồng trách nhiệm”. Ở đây Thủ Tướng muốn nói đến các Bộ ngành, tỉnh thành (nhạc công) phối hợp chưa tốt, nên Thủ tướng (nhạc trưởng) có phần trách nhiệm.

Vấn đề ở đây là tính hợp đồng tác chiến không cao, xuất phát từ tư tưởng cục bộ, tâm lý tiểu nông, chỉ chăm chút mảnh ruộng nhà mình, sân nhà mình, đèn nhà ai nhà nấy rạng. Điều này rất nguy hại, sự tác động theo nhiều chiều ngược nhau tạo thành ngẫu lực triệt tiêu cố gắng của nhau.

Lúc này rất cần vai trò nhạc trưởng đầy tính quyết đoán. Nếu trình độ của nhạc trưởng yếu kém, dù mỗi nhạc công có thể đàn rất hay thì từng tiếng đàn ấy cũng bị lấp đi trong những tiếng đàn khác.

Nói cách khác, nếu không có một nhà quản lý đủ trình độ bao quát toàn bộ các vấn đề như nhạc trưởng bao quát cả dàn nhạc thì sẽ xảy ra hiện tượng “trống đánh xuôi kèn thổi ngược”. Khi đó mọi nỗ lực của từng cá nhân trong tập thể sẽ là vô ích.

Sự nghiệp cải cách hành chính, xây dựng một bộ phận chính quyền hoạt động hiệu quả, hiệu lực đòi hỏi phải có sự nỗ lực đồng bộ thông suốt theo chiều dọc và chiều ngang.

Sự phân rõ trách nhiệm cho từng cơ quan là cần thiết, tiếp đến xác định trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan cho nhuần nhuyễn. Mỗi địa chỉ (mỗi cấp chính quyền) cung cấp một dịch vụ nào đó cho tổ chức và công dân phải được tổ chức theo cơ chế “một cửa”, một cửa phải liên thông 4 cấp chính quyền (xã, phường - quận, huyện - tỉnh, thành và Trung ương). Người dân và tổ chức khi đến chính quyền chỉ cần đến một nơi, chuyện quan hệ trên dưới, ngang dọc giữa các cấp và các cơ quan chính quyền với nhau là chuyện của bộ máy hành chính. Đừng vì bộ máy hoạt động không thông suốt, không liên thông mà để dân bị hành!

• Diệp Văn Sơn