- "Chấm điểm" kỳ họp Quốc hội vừa kết thúc, Phó trưởng đoàn ĐBQH Thanh Hóa Lê Văn Cuông cho rằng, vẫn còn một số vấn đề nổi cộm mới chỉ được nhắc tới mà chưa được thảo luận sâu hay quy trách nhiệm.

Giải trình kiểu được đâu, hay đấy

Ông sẽ thông báo với cử tri những gì về kết quả kỳ họp này?

- Các vấn đề cử tri quan tâm về gói kích cầu, việc làm, chuẩn nghèo, lao động ngoại.... đều được thảo luận tại Quốc hội.

Nhưng vẫn còn một số vấn đề nổi cộm mới đặt ra mang tính cảnh báo như sân golf, điều hành xuất khẩu gạo, khai thác bôxít Tây Nguyên, lãng phí đất công...

Đây là những việc cử tri hy vọng Chính phủ điều chỉnh.

Đại biểu Lê Văn Cuông, người luôn chất vấn kèm theo các dẫn chứng, địa chỉ rõ ràng. Ảnh: TTXVN

Như sân golf, nói là dừng 50 dự án nhưng còn 116 cái nữa sẽ xử lý thế nào?

Đất đai lãng phí như thế nhưng sắp tới khắc phục ra sao? Hay là vấn đề khai thác bôxít mà dư luận rất bức xúc nhưng chính phủ cũng không khẳng định được hiệu quả kinh tế, cách khắc phục hậu quả môi trường, đảm bảo an ninh ra sao?

Nghĩa là có những việc nổi cộm như đất đai, sân Golf vẫn chưa đi được đến cùng?

- Chưa. Mới là đại biểu nêu bức xúc đòi hỏi Chính phủ khắc phục. Các Bộ trưởng cũng nói chung chung là ghi nhận, quan tâm, sắp tới cũng sẽ như thế này, thế kia... vậy thôi.

Người dân chưa nghe được những lời nói đanh thép khảng khái nêu đích danh là vấn đề này sai thì lỗi thuộc về ai hay, chúng tôi sẽ xử lý trong bao nhiêu ngày, khắc phục chậm nhất lúc nào. Nếu không thực hiện được thì chịu trách nhiệm gì?

Quanh chuyện sân golf, Bộ trưởng Bộ KH&ĐT nói rất đúng về việc bùng nổ do phân cấp cho địa phương. Nhưng phân cấp mà lại không có cơ chế quản lý thì sẽ dẫn đến tình trạng vô chính phủ.

Khi phân cấp thì phải kèm theo cơ chế theo dõi và giám sát, xử lý. Chính phủ chưa làm được điều đó nên quả bóng trách nhiệm được đá xuống địa phương.

Biểu quyết theo phong trào

Vậy đặt ra chuyện hậu giám sát sau mỗi kỳ họp để làm gì nếu tất cả những vấn đề nóng trên diễn đàn Quốc hội đã không được làm rõ đến nơi đến chốn?

- Muốn hậu giám sát thì phải có con người.

ĐB địa phương, ngoài những người vì khả năng, điều kiện có hạn, còn một số khác là lãnh đạo mà quyền lợi gắn với địa phương nên né tránh, ngại đụng chạm.

Có nắm được vấn đề cũng không dám truy đến cùng. Một là đứng ngoài cuộc, hai là chỉ nêu nhẹ nhàng, kiểu nói ra cho biết, còn truy đến cùng thì rất hiếm.

Có những người dám lại không nói được vì nếu không nắm vấn đề thì đôi khi đuối lý và thua cuộc.

Đây là tồn tại chưa thể đột phá. Phải thay đổi tận gốc về cơ cấu tổ chức.

Nếu có nhiều chuyện chưa được làm rõ và chưa hài lòng thì tại sao khi biểu quyết luật và nghị quyết,  tỉ lệ tán thành vẫn rất cao, bao giờ cũng trên 90%?

- Như tôi từng nói hồi tổng kết nhiệm kỳ khóa XI là đại biểu bấm nút theo phong trào, cho xong chuyện.

Một số dự án Luật lúc thảo luận rất căng thẳng, lý lẽ rành mạch nhưng cuối cùng UB Thường vụ QH giải trình thì mọi người cứ nghe theo mà bấm nút.

Đôi khi, có bàn về trách nhiệm với dân thế này, thế kia cũng chỉ lý thuyết.

Nhiều đại biểu không làm theo đúng bản lĩnh của mình mà theo phong trào. Lúc nào bỏ phiếu thấp nhất cũng 60 – 70% chứ chưa có mấy khi là không thông qua.

Một số cũng có bản lĩnh, hiểu biết, chủ kiến riêng nhưng con số cũng chỉ vào khoảng năm bảy chục.

Không tạo dấu ấn gì

Nghĩa là chuyện giám sát sau chất vấn chẳng qua chỉ là nói cho vui thôi phải không?

- Kỳ họp trước cũng ra một Nghị quyết sau chất vấn. Nhưng nội dung chỉ đưa ra mấy yêu cầu chung chung, không giao cho ai làm gì cụ thể...

Trong khi lẽ ra phải giao trách nhiệm rõ ràng, phân công ai giám sát, kèm theo cơ chế báo cáo, xử lý và đưa ra QH xem xét. Cứ hô hào chung chung, ai tự giác thì làm không thì thôi.

Vẫn như thế này thì đến hết nhiệm kỳ sau cũng thế thôi. Chỉ là những kêu gọi mang tính cổ vũ. Có người muốn được làm nhưng không ai giao, hoặc lại nghĩ không giao mà dính vào thêm mệt.

Như kỳ này, QH báo cáo kết quả giám sát về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm nhưng có làm rõ được trách nhiệm của ai hay xử lý thế nào đâu, cũng chỉ là cảnh báo.

Vẫn theo một truyền thống là sao chép văn bản, kiến nghị chung chung rồi thực hiện hay không cũng không có đánh giá quy trách nhiệm.

Khóa XI chúng ta đã có các báo cáo giám sát rất sắc sảo, như Báo cáo giám sát về nhà máy lọc dầu Dung Quất khiến cả Chủ tịch QH lẫn đại diện Chính phủ phải xin lỗi.

Sau đó mới ra Nghị quyết và thúc đẩy tiến độ, kết quả là tháng 2 năm nay đã  khánh thành.

Thứ hai là UB KH CNMT khi giám sát về công nghệ thông tin đã phát hiện ra sai sót từ đề án 112 mà sau này cơ quan điều tra vào cuộc.

Còn từ đầu nhiệm kỳ khóa này đến giờ, sau giám sát lại đi vào lãng quên, không tạo được dấu ấn gì.

Vậy nếu cử tri cũng chưa hài lòng với kết quả kỳ họp, như ông vừa phân tích, thì ông sẽ giải thích thế nào?

- Đây là những tồn tại khách quan phải chấp nhận vì ĐBQH nào cũng mong làm được gì đó cho dân cho nước.

Nhưng điều này không chỉ phụ thuộc vào năng lực mà còn phụ thuộc vào môi trường, các thiết chế ràng buộc như Luật Tổ chức QH, Luật bầu cử ĐBQH....

Có những vấn đề QH không thể tự quyết mà phải xin ý kiến, đó là nguyên tắc phải tuân thủ.

Dân hay nói, tại sao QH là cơ quan quyền lực cao nhất sao không quyết cái này, không thông qua cái kia. Các thiết chế đan xen ràng buộc như thế này chưa mở cho ĐBQH có điều kiện phát huy trọng trách của mình hay để QH phát huy vai trò cơ quan quyền lực cao nhất.

• Lê Nhung