- Có tới 8 tỉnh chưa đến 1/5 số học sinh BTVH thi đỗ tốt nghiệp và thật kỳ lạ khi có tới 3 trường không có học sinh nào thi đỗ(!). Thật khó giải thích! Tại các trường đó, thày cô dạy dỗ thế nào và học sinh tiếp thu được bao nhiêu?

Kết quả kỳ thi THPT năm nay đã được nhiều tỉnh công bố. Các đề thi hợp với chương trình và vừa sức với số đông học sinh. Trừ đề thi Vật lý có một phần trục trặc, phải đổi  từ đáp án C sang đáp án B (dư luận chưa thống nhất vì cho rằng có tới 3 đáp án đúng!), kì thi diễn ra nhìn chung là an toàn

Với khối học sinh THPT, kết quả tốt nghiệp năm nay tương đối khả quan. Nhiều địa phương có kết quả cao hơn hẳn so với kỳ thi năm 2007.

(Ảnh minh họa: VNN)

Tuy nhiên, về thi bổ túc văn hóa (BTVH - giáo dục thường xuyên), kết quả rất đáng lo ngại. Cũng có những tỉnh tỷ lệ này tuy thấp hơn so với thí sinh THPT nhưng là những kết quả đáng khích lệ hoặc có thể chấp nhận được.

Đó là các tỉnh, thành phố như Nam Định 82,6%; Thái Bình 79,64%; Bắc Ninh 74%; Bắc Giang 66,32%; Hà Tĩnh 63,18%; Hà Nội 69,45%; Hải Dương 67,44%; Bắc Giang 66,32%; Quảng Nam 63,18%; Hải Phòng 62,07%; Quảng Ninh 62%;  TP Hồ Chí Minh 59,86%; Cao Bằng 55,23%; Yên Bái 53,66%; Vĩnh Phúc 52,83%.

Số tỉnh có tỷ lệ tốt nghiệp dưới 50% là quá nhiều: Thanh Hóa 48,1%; Thái Nguyên 47,36%; Hà Tây 46,31%; Đà Nẵng 38,2%; Cần Thơ 33,41%; Thừa Thiên - Huế 32,89% ; Điện Biên 32,32%; Bến Tre 32%; Bắc Kạn 30%; Lâm Đồng 27,46%; Quảng Bình 27,45%; Khánh Hòa 22,76%; Tuyên Quang 22,16%; Vĩnh Long 22%;

Thật đáng buồn khi có những tỉnh mà tỷ lệ tốt nghiệp BTVH không được tới 20%. Đó là Tiền Giang 19,6%; An Giang 17,5%; Quảng Ngãi 15,78%; Đồng Tháp 15%; Hậu Giang 9,56%; Cà Mau 8,88%; Bạc Liêu 7,78%; Sóc Trăng 6,5%.

Có tới 3 trường thuộc hệ BTVH không có em nào đỗ tốt nghiệp THPT (!) Đó là Trường Giáo dục Thường xuyên ở Phú Lộc và A Lưới (Thừa Thiên - Huế) và hệ BTVH của Trường Xuân Vân (Yên Sơn, Tuyên Quang).

Học BTVH trong hệ thống giáo dục thường xuyên là cơ hội rất tốt cho những người vừa học vừa làm, những người có tuổi cao hơn tiêu chuẩn học tại các trường THPT, kể cả các bậc cao niên. Đó là nét đẹp của xã hội chúng ta. Tuy nhiên đã đi học, dù là học buổi tối thì vẫn phải đạt yêu cầu tối thiểu về kiến thức.

Có tới 8 tỉnh chưa đến 1/5 số học sinh BTVH thi đỗ tốt nghiệp và thật kỳ lạ khi có tới 3 trường không có học sinh nào thi đỗ(!). Thật khó giải thích! Tại các trường đó, thầy cô dạy dỗ thế nào và học sinh tiếp thu được bao nhiêu?

Tôi có dịp hỏi một số học sinh học BTVH tại một trường ngay giữa Thủ đô. Tôi hỏi: “Các cháu có hiểu bài giảng không?”. Đa số trả lời là: “Hầu hết chỉ cắm đầu chép bài chứ không hiểu gì đâu”. Tôi lại hỏi: “Có hiểu gì về sin, cô-sin, tang, cô-tang hay không?”. Tất cả bảo không được học gì về lượng giác! Tôi hỏi tiếp: “Thế thì thi làm sao được?”. Các bạn trả lời: “Thầy cô bảo cứ yên chí, khi thi nhà trường sẽ… giúp đỡ”(!).

Các em học như vậy hèn gì mà trước khi phát động phong trào “hai không”, tỷ lệ đỗ BTVH đâu có kém gì so với khối THPT (!). Học là học cho mình, cho công việc của mình, cho kiến thức xã hội của mình, chứ đâu chỉ cốt để có được mảnh bằng. Mà mảnh bằng rồi sẽ trở nên vô nghĩa khi giờ đây các cơ quan tuyển dụng đều có thời gian thử việc hoặc có kiểm tra lại về kiến thức, ngoại ngữ trước khi tiếp nhận để thử việc…

Đã đến lúc ta phải nghiêm túc xem lại hệ thống giáo dục thường xuyên. Có lẽ phải trở lại nguyên tắc “Quý hồ tinh, bất quý hồ đa”! Biết bao giờ mới xóa được ấn tượng mang tính “chụp mũ”: “Dốt như chuyên tu, ngu như tại chức”?

Về chủ trương bỏ một kỳ thi trong hai kỳ thi (do quá gần nhau và quá tốn kém, quá vất vả như hiện nay), tôi mạnh dạn đề nghị bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đó là chuyện đánh giá của thầy cô giáo các trường cấp III.

Sau ba năm dạy dỗ, theo dõi, thường xuyên kiểm tra và thi học kỳ, chắc chắn các thầy cô sẽ nắm rất vững em nào đủ khả năng nhận bằng (hay chứng chỉ) tốt nghiệp THPT. Còn bỏ kỳ thi vào các trường ĐH thì mình đâu có thể giống được với các nước đã có nền giáo dục rất quy củ như Mỹ và một số nước khác.

Tôi không tin con số Bộ GD-ĐT đưa ra là trên thế giới chỉ có 13 nước có kỳ thi vào ĐH. Tôi đã đi qua không ít nước và tôi thấy họ đều có kỳ thi vào các trường ĐH, nhất là với các trường danh tiếng, các trường trọng điểm thì tỷ lệ chọi cũng ghê gớm lắm.

Hơn nữa, họ thi theo chứng chỉ nên những em học giỏi có thể kết thúc quá trình học ĐH rất nhanh, ngược lại không ít các em học kém hay vừa học vừa làm sẽ phải kéo dài thêm vài năm mới tốt nghiệp được ĐH. Vì lương của công nhân lành nghề là rất cao cho nên ngay các nước có bình quân thu nhập đầu người hàng vài nghìn USD, họ cũng đâu có đổ xô vào học ĐH như tâm lý chung của thanh niên nước ta.

Đây là câu chuyện rất hệ trọng, đề nghị có thời gian nghiên cứu, thảo luận hoặc làm thử trong phạm vi hẹp chứ không nên vội vàng áp dụng đại trà ngay từ năm học tới như đề nghị của Bộ GD-ĐT.

Kinh nghiệm cho thấy những thay đổi quá vội vã (làm chương trình sau khi đã có sách giáo khoa, cuốn chiếu mỗi năm thay một sách giáo khoa khi chương trình chưa được thẩm định kỹ càng, độc quyền soạn và in sách giáo khoa, phân ban theo nhiều phương án khác nhau, thi trắc nghiệm khi chưa có sự làm quen của cả thầy lẫn trò, thay đổi cách giảng bài một cách xa lạ với truyền thống…) đã gây nên biết bao khó khăn cho cả thày cô lẫn học sinh, dẫn đến tốn kém khá nhiều tiền bạc và mất ổn định tâm lý xã hội.

Xin rất thận trọng khi thay đổi về thi cử và điều cần thay đổi lớn nhất hiện nay theo tôi là phải có càng sớm càng tốt một nội dung chương trình giáo dục phổ thông sao cho vừa không cách biệt bao nhiêu với thế giới mà lại vẫn phù hợp với thực tế Việt Nam. Để làm được việc này, xin khai thác cao nhất năng lực hợp tác với các hội chuyên ngành thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. 

• GS Nguyễn Lân Dũng