- Khi những tiếng ve đầu tiên rung lên sau vòm lá, trời nắng chói chang và oi ả là lúc báo hiệu mùa hè. Lòng tôi lại nao nức nhớ về con đường phủ đầy rơm quê mình, về bà nội tôi với những câu chuyện cổ thần kì, những món ăn dân dã, những tục lệ từ nghìn xưa được bà truyền lại cho thế hệ chúng tôi.

Ăn hoa quả, diệt sâu bọ trong ngày Tết Đoan Ngọ (Nguồn: www.baovietnam.vn)

Hồi nhỏ tôi vẫn cứ hay hỏi bà nội tôi “Đoan Ngọ” là gì, bà bảo “Đoan Ngọ” là “giữa trưa”. Người ta tổ chức Tết Đoan Ngọ và ngày 5/5 âm lịch vì mặt trời vào giờ ngọ hôm đó đứng trên điểm cao nhất của bầu trời. Cũng vào ngày này, các vị thần trên trời ghi vào “sổ trường thọ” địa vị xã hội và chính trị của mỗi người, các quan hệ họ hàng, những lúc thịnh suy của người ấy. Mấy chị em tôi mở to mắt nghe những lời bà kể và cứ mong sao cho mau đến ngày Tết Đoan Ngọ.

Thế nhưng buổi tối trước 5/5, bà đều phải nhắc mấy chị em tôi nhớ dậy sớm trước lúc mặt trời mọc. Sau khi đánh răng rửa mặt, bà sẽ rót cho mỗi đứa một chút rượu trắng vào cái cốc nhỏ để uống. Sau đó bà bôi rượu lên bụng, trán, thái dương chúng tôi để “tiêu tan mọi chất độc và tà ma trên cơ thể”.

Xong việc, cả nhà sẽ ăn mận, xoài, dưa hay bất kì thứ hoa quả nào có trong nhà để “giết sâu bọ sống trong ruột”. Mấy chị em tôi thực hiện công việc này đầy hứng khởi nhưng cũng rất nghiêm túc với niềm tin gần như tuyệt đối vào “những con sâu bọ” sống trong cơ thể mình!

Ở dưới bếp, mẹ tôi đã chuẩn bị mấy nồi nước đun sẵn từ rễ cây với hoa nhài. Ai cũng phải tắm trong thứ nước đó để da thịt “tránh khỏi các loại sâu bọ rắn rết”. Tất cả những việc trên phải được thực hiện trước khi mặt trời mọc nếu không thì sẽ không còn “hiệu nghiệm nữa”. Có năm tôi đã khóc cả nửa ngày chỉ vì ngủ quên mà không có anh chị nào gọi tôi dậy cả.

Sau những nghi lễ ban đầu hết sức vui vẻ đó, mấy chị em tôi được bà phân công mang chạn bát, sách vở và nhiều đồ đạc khác trong nhà ra phơi để quanh năm không còn bị mốc. Nếu trời mưa to đúng giữa trưa thì ngay lập tức ông tôi đem dao ra vườn chặt lấy cây tre to nhất, hứng lấy trong ruột tre thứ nước mưa linh diệu có thể chữa khỏi bệnh đau mắt và đau bụng.

Sau khi ăn cỗ xong, đúng vào giữa ngọ, khi mặt trời lên cao nhất, cả nhà ra sân ngẩng mặt về phía mặt trời, lật lông mi lên và nhỏ vào mắt ba giọt nước mưa có pha thêm vài giọt muối. Tôi dù khó chịu đến mấy thì cũng phải răm rắp thực hiện vì cả nhà ai cũng làm thế cả. Bà bảo làm như vậy thì mắt sẽ sáng rõ hơn và không còn sợ bị đau mắt nữa.

Mẹ tôi đưa cho tôi và chị Minh một chiếc dây chuối có nhuộm vôi trắng buộc quanh bụng. Sau đó, ba mẹ con tôi đi hái lá cây đinh lăng, mần trầu, tía tô về phơi. Người ta gọi những thứ lá đó là “lá mồng năm” có thể chữa được các loại bệnh, nhất là sốt do thời tiết. Xong việc, ba mẹ con tôi cởi dây buộc bụng ra, buộc nó lên cột nhà và đọc câu thần chú: “Bệnh làm thân tôi đau quặn hãy nhập vào cột này”.

Ngày ấy, tôi còn bé tí, chẳng hiểu sao lại phải làm vậy, nhưng vẫn răm rắp làm theo. Sau này lớn lên, qua tìm hiểu sách báo tôi mới biết rằng đàn bà con gái làm như vậy vào ngày 5/5 thì sẽ hết đau bụng, đau lưng.

Bà tôi đeo vào cổ mỗi chị em chúng tôi một túi bùa có tua rua ngũ sắc. Trong đó có đựng bột nhang, chanh, hạt lựu, cà, phật thủ, có thêm một chiếc khánh nhỏ có mạ vàng cùng một tờ hai trăm nhuộm đỏ. Tôi và chị tôi rất thích túi bùa này vì nó giống như một thứ trang sức đẹp đẽ. Chúng tôi sung sướng đeo túi bùa đỏ cả ngày cho tà ma khỏi nhập vào người. Tôi chắc mẩm từ giờ, mỗi lần đi xem múa thiếu nhi ở nhà kho của thôn có về khuya chắc chắn là cũng sẽ không bị ma đuổi!

Đến cuối ngày, bà sẽ tháo túi bùa xuống để đến sang năm mang ra cho chúng tôi đeo tiếp! Mẹ tôi đem vào đền những bộ quần áo mới của chị em chúng tôi để nhờ đóng vào đó những dấu đỏ của các vị thần hùng mạnh. Mặc quần áo ấy vào, chúng tôi sẽ tránh khỏi sự tấn công của các tật bệnh, tà ma.

Bây giờ mùa hè đã sang, lại sắp đến ngày Tết Đoan Ngọ, nhưng bà nội không còn trên đời này nữa để mỗi sáng mồng 5 xoa rượu trắng lên bụng, lên thái dương tôi. Tôi cũng đã lớn, không còn được đeo túi bùa có tua rua xanh đỏ nữa. Nhưng mỗi tháng năm về, tôi lại háo hức xếp hành lý lên ô tô để về quê ăn Tết Đoan Ngọ với gia đình, để tưởng nhớ đến bà tôi và cũng là để giữ gìn một tập tục đẹp của quê nhà.  

• Châu Giang

Gửi bài cảm xúc quê hương tại đây!