- Hàng ngàn quả bom bi thời chiến tranh vẫn còn "ngủ quên" dưới lòng đất các hộ gia đình tại huyện Mộc Châu (tỉnh Sơn La) từ mấy chục năm nay. Hàng chục ngàn người dân vẫn hàng ngày "sống chung với bom" mặc dù biết thảm họa có thể ập đến bất cứ lúc nào.

Và, có những con người đang sở hữu những thông tin bí mật về hầm bom này. Những người dân nơi đây thường đùa rằng: Mình đang sở hữu những tài sản chết người dưới lòng đất.

Túi bom khổng lồ nơi cao nguyên yên bình

Tháng 7, cao nguyên Mộc Châu mù sương và giá lạnh. Xuống xe, vừa mới kịp tấp vào một quán nước chè ven đường tại thị trấn Mộc Châu để tránh mưa và tiện hỏi thăm đường, chúng tôi đã thấy một gã xe ôm người ướt như chuột lột, lân la tìm đến hỏi chuyện.

Mặc dù đã định hình trước, nhưng cả tôi và một đồng nghiệp nữa vẫn không thể tìm được những địa chỉ cần thiết phục vụ cho chuyến đi của mình. Biết chuyện, gã xe ôm cười hềnh hệch, khoát tay về phía những quả đồi mờ khuất trong làn sương: "Chuyện về những hầm bom bi ấy à, có gì đáng nói đâu. Cả cái huyện Mộc Châu này, nơi đâu mà chẳng có bom còn sót lại thời chiến tranh. Nói không đùa chứ, biết đâu dưới chỗ ông anh ngồi, đào lên lại thấy hàng chục quả đấy chứ".

Lực lượng BCHQS huyện Mộc Châu đang tiến hành tháo gỡ một quả bom được người dân phát hiện sau đợt mưa lũ năm 2007. Ảnh tư liệu do BCHQS huyện Mộc Châu cung cấp.

Nói đoạn, gã tiếp tục kể cho chúng tôi nghe về những cái chết kinh hoàng của người dân nơi đây vì lỡ "chọc giận" bom bi. Trong câu chuyện của gã, có cả buổi chiều nhuốm máu nơi tiểu khu (TK) 12, thị trấn Mộc Châu, khi người cha chứng kiến đứa con thơ của mình phải ra đi vì bom bi; có những ký ức kinh hoàng của những người dân suýt mất mạng vĩ lỡ tay "đánh thức" ông bom này sau một thời gian "ngủ quên". Và, có cả cảnh 1 người mẹ trẻ và 3 đứa con phải mồ côi sau một buổi chiều định mệnh.

Câu chuyện của gã về những thảm họa do tàn dư thời chiến tranh để lại đã thôi thúc tôi và một đồng nghiệp lên xe, lần tìm những địa chỉ mà gã xe ôm nhắc tới. Đó là khu vực TK 64, 67 thuộc thị trấn Nông Trường và TK 8, 9, 12, 13, 14 thuộc thị trấn Mộc Châu.

Men theo Quốc lộ 6, đến ngã ba Pa Háng rẽ trái, chúng tôi đã có mặt ở TK 12, thị trấn Mộc Châu.

6 giờ sáng, cả thị trấn vẫn còn ngủ yên sau lớp sương mờ huyền ảo. Gã xe ôm dừng lại trước một ngôi nhà gỗ cũ kỹ và bảo: "Muốn biết về bom, hỏi ông ấy thì rõ!".

Người đàn ông mà gã nhắc tới tên Nguyễn Văn Nghệ, nguyên Phó công an thị trấn Mộc Châu. Ông là người đã từng nhặt những quả bom bi sau khi Mỹ thả xuống giấu kỹ vào lòng đất trong những năm chiến tranh ác liệt.

Ông Nguyễn Văn Nghệ, người đang nắm giữ một phần bí mật về những hầm bom bi thời chiến tranh chống Mỹ. Ảnh: Hoàng Sang

Đã 68 tuổi, nhưng mỗi khi nhắc tới những chuyện quá khứ, mắt ông Nghệ rực sáng lên. Rồi ông kể cho chúng tôi nghe về những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt nơi nông trường Mộc Châu. Với ông, tất cả như vừa mới diễn ra trong ngày hôm qua.

"Những năm 67 - 68, thị trấn Mộc Châu là cửa ngõ của Tây Bắc và là túi bom của không lực Mỹ nhằm cắt đường hành quân của quân  dân Việt Nam bổ sung cho chiến trường Thượng Lào. Để chống lại không lực của chúng, bộ đội Việt Nam đã bố trí ở đây cả một sư đoàn 335 và nhiều trung đoàn pháo, tên lửa. Phát hiện mục tiêu của ta, địch điên cuồng thả bom xuống nhằm tiêu diệt trận địa. Hàng ngàn tấn bom đạn đã được chúng thả xuống nhằm xoá sổ hoả lực của ta" - ông Nghệ mở đầu câu chuyện.

Ngày đó, ông Nghệ là B trưởng dân quân tự vệ. Ngay sau khi những loạt bom điên cuồng của Đế quốc Mỹ kết thúc, ông Nghệ cùng với ông Ngô Quý - nguyên Chủ tịch thị trấn Mộc Châu chỉ đạo dân quân tự vệ ra nhặt những quả bom bi màu vàng nổi trên mặt đất.

"Chúng tôi gom tất cả những quả bom chưa phát nổ, nằm lăn lóc trên mặt đất và cho vào những cái hầm chữ A. Tôi không thể nhớ nổi có bao nhiêu quả bom được chúng tôi gom lại, vứt vào hầm. Chỉ biết nhiều lắm, có khi đến hàng trăm quả" - ông Nghệ nhớ lại.

Theo ông Nghệ, đây là khu vực mà ngày xưa ông đã vứt bỏ hàng chục quả bom bi xuống. Ảnh: Duy Tuấn.

Cứ như thế, sau khi máy bay ngừng gầm rú, mặt đất còn khét lẹt tiếng súng thì ông  và người dân nơi đây lại lao ra thu gom bom bi cho vào hầm chữ A.

Những quả bom cứ vậy “ngủ quên” cho đến khi chiến tranh kết thúc. Và, tuyệt nhiên không ai nhắc tới nó nữa. Người dân lũ lượt kéo nhau xây nhà, làm vườn và sinh nhai trên những vùng đất một thời oằn mình vì bom đạn chiến tranh. Chẳng ai hay rằng, mình đang sống trên một hầm bom, có thể nổ tung bất cứ lúc nào.

Câu chuyện về hầm bom tọa lạc nơi TK 12 chỉ thi thoảng được ông Nghệ và những người cùng thời nhắc tới trong những lúc trà dư, tửu hậu. Ông tự nhủ thầm: "mình đang sở hữu một tài sản chết người dưới lòng đất".

Câu chuyện về những hầm bom bi còn sót lại thời chiến, chỉ được ông và hàng xóm nhắc đến lúc trà dư, tửu hậu. Tuy nhiên, biết rồi để đó, để cho những hầm bom ấy ngủ quên. Ảnh: Hoàng Sang.

"Không chỉ ở TK 12 này đâu, cả cái đất Mộc Châu này là một túi bom bi khổng lồ đấy. Ngay ở TK 13, 14 và TK 64 cũng có những hầm bom tương tự như thế. Tôi biết, và tin rằng ở cái đất Mộc Châu này còn nhiều người biết. Biết rồi để đó, để cho những hầm bom ấy ngủ quên" - giọng ông Nghệ buồn buồn.

Người thứ 2 nắm giữ  bí mật về những hầm bom bi - ông Nguyễn Văn Tịch đã ở vào cái tuổi "gần đất xa trời". Hầm bom bi đó giờ là khu vực của một gia đình sinh sống. Ảnh: Duy Tuấn.

Cũng giống như ông Nghệ, ở TK 64, có một vị lão thành cách mạng cũng đang nắm giữ những bí mật về mấy hầm bom. Ông là Nguyễn Văn Tịch (87 tuổi), người trực tiếp đem chôn những quả bom rơi rớt trên mặt đường trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Ông Tịch nhớ lại: "Ngày đó, sư đoàn 335 đóng quân tại khu vực tiểu khu 64 này. Và nghiễm nhiên, khu vực này trở thành mục tiêu của không lực Mỹ. Khi đó, sau mỗi trận bom là chúng tôi lại chạy ra khu vực xung quanh trận địa để cứu nguời và thu dọn chiến trường. Chiến tranh ác liệt nên chẳng ai bảo ai, chúng tôi thu gom hàng rổ bom bi rồi đào hố chôn dưới lòng đất. Khu vực đấy bây giờ tôi vẫn còn nhớ, nằm ở lô 28 của TK 64. Giờ thằng Cường (Vũ Trung Cường - NV) đang sinh sống ở đó”.

Ra ngõ gặp... bom bi

Những năm về trước, người dân ở huyện Mộc Châu thi thoảng lại gặp một "chú" bom nằm chình ình trên mặt đất sau một trận mưa lũ. Trẻ con lúc đầu còn chưa biết, thấy những cục sắt nằm lộ thiên, màu sơn óng ánh là nhặt về rồi thi nhau tung hứng ném vào bờ tường.

Chị Trần Thị Dậu - một người dân ở TK 67 chỉ tay ra con sông phía sau nhà và nói: "Dưới đó phải có hàng ngàn quả bom bi còn sót lại chứ không ít. Cách đây không lâu, tôi đi mò cá còn vướng phải mấy "cụ" nằm dưới bùn đất. Rất may là tôi không "thức" các "cụ" dậy, nếu không thì giờ chắc không còn ngồi đây mà nói chuyện bom".

Chị Trần Thị Dậu, một người dân ở TK 67 cho rằng, phía dưới lòng hồ sau nhà chị phải có đến hàng ngàn quả bom bi. Đã nhiều lần chị "chạm trán" với nó, rất may là quả bom không phát nổ. Ảnh: Hoàng Sang.

"Cả TK 64 này, từ người già cho đến trẻ em tóc để chỏm, gần như ai cũng đã một lần bắt gặp bom bi rồi. Khi thì bắt gặp ở dưới suối, hồ, lúc thì trên những quả đồi sau một trận mưa. Đã không biết bao nhiêu người chết vì  làm "cụ" nổi giận nữa. Biết là nguy hiểm đến tính mạng nhưng chúng tôi vẫn phải bám trụ lại ở mảnh đất này chứ không biết làm sao cả" - chị Dậu thở dài.

Ngoài bom bi, thi thoảng, người dân nơi đây lại tá hoả khi nhìn thấy những "cụ" bom tấn xuất hiện trong quá trình xây dựng nhà cửa hoặc sau những trận mưa lũ.

Năm 2007, sau trận mưa lũ, người dân phát hiện thấy có 5 quả bom ở TK 8 và 13 trồi lên trên mặt đất. Cũng trong thời gian đó, một hộ dân trong quá trình đào móng làm nhà đã đào trúng phải một quả bom tấn nằm cách mặt đất khoảng chừng 3 - 4m. Rất may là nó không phát nổ. Huyện đội Mộc Châu phải huy động lực lượng công binh để tháo gỡ và phá huỷ.

Đem những câu chuyện này trao đổi với ông Lường Văn Huân - Chủ tịch huyện Mộc Châu thì được biết: "Hiện, trên toàn bộ huyện chỉ có QL6 là yên tâm không có bom mìn vì ngày xưa, quá trình làm đường đã tổ chức rà, phá mìn. Còn hiện tại, hàng chục ngàn người dân đang sống chung với bom. Tuy nhiên, vì chưa có thông tin cụ thể và kinh phí để phá vỡ nên chúng tôi chưa thể xử lý đuợc".

• Hoàng Sang - Duy Tuấn

Kỳ tới: Chồng chết vì bom bi, người vợ buồn rầu mang theo 3 đứa con vào Nam sinh sống. Những ám ảnh về cái chết của chồng trong một buổi chiều định mệnh cứ theo suốt chị. Và rồi, chị uống thuốc sâu tự tử để đi theo anh, bỏ lại 3 đứa con nheo nhóc không nơi nương tựa. Đó là một trong hàng chục câu chuyện mà chúng tôi trực tiếp ghi lại trong quá trình tìm hiểu về những hầm bom bi nằm dưới lòng đất nơi cao nguyên Mộc Châu.